Okul Liderliğinde Etik Boyut: Öğretmenlerin Mesleki Duygusal Bağlılıkları Üzerine Yansımaları
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i2.377Anahtar Kelimeler:
Lider- Etik Lider- Mesleki Bağlılık- Duygusal Mesleki BağlılıkÖzet
Bu araştırma, okul müdürlerinin etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin mesleğe yönelik duygusal bağlılıkları arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nicel yöntemlerle yürütülmüş ve ilişkisel tarama deseninde tasarlanmıştır. Araştırmanın örneklemi, İstanbul ili Küçükçekmece ilçesinde devlet okullarında görev yapan 381 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, “Etik Liderlik Ölçeği” ve “Dört Boyutlu Mesleki Bağlılık Ölçeği” kullanarak toplanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin etik liderlik algılarının yüksek, mesleki duygusal bağlılıklarının çok yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Demografik değişkenler bakımından, etik liderlik algısı ve duygusal mesleki bağlılık düzeylerinin cinsiyete göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığı; buna karşın yaş değişkenine bağlı anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Ayrıca, etik liderlik algısının öğretmenlerin eğitim durumu ve kıdemine göre farklılaştığı, duygusal mesleki bağlılığın ise bu değişkenlere göre anlamlı bir farklılık göstermediği bulunmuştur. Duygusal mesleki bağlılıkta ise böyle bir farklılık gözlemlenmemiştir. Korelasyon sonuçları, etik liderlik ve alt boyutları ile mesleki duygusal bağlılık arasında ilişki olduğunu göstermektedir. Çoklu regresyon analizleri, iletişimsel ve davranışsal etik liderlik davranışlarının öğretmenlerin mesleğine duygusal bağlılıklarını önemli ölçüde etkilediğini ortaya koymaktadır.Bu yönüyle araştırma, okul müdürlerinin iletişimsel ve davranışsal etik liderlik boyutlarının duygusal mesleki bağlılık üzerindeki yordayıcı rolünü ortaya koyarak hizmet içi eğitim programlarında hangi içerik alanlarına öncelik verilmesi gerektiğine dair somut bulgular sunmaktadır.
Referanslar
Abu Bakar, H., & Connaughton, S. L. (2022). Ethical leadership, perceived leader–member ethical communication and organizational citizenship behavior: Development and validation of a multilevel model. Leadership & Organization Development Journal, 43(1), 96-110.https://doi.org/10.1108/LODJ-07-2021-0356
Akar, H. (2018). Meta-analysis study on organizational outcomes of ethical leadership. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 13(4), 6-25.https://doi.org/10.29329/epasr.2018.178.1
Akçay, C., & Çalık, C. (2019). Eğitim örgütlerinde mesleki bağlılık ve örgütsel bağlılığın öğretmenlerin tükenmişlikleri üzerindeki etkisi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 6(37), 1415–1433. https://doi.org/10.26450/jshsr.1223
Aktaş, M., & Aydın, A. Ö. (2020). Çalışanların etik liderlik algısı ve iş tatmini: Mersin ili örneği. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 1(4), 310–330.
Allison, P. D. (1999). Multiple regression: A primer. Pine Forge Press.
Al-Omari, A., Khalaf Marhoun Alabri, D., & Hamad, O. H. (2020). Ethical leadership among Omani and Jordanian school principals' and its relation to organizational health as perceived by teachers: A comparative study. International Review of Humanities and Scientific Research, 5(2), 182-195.
Amir, M., Lipka, O., & Sarid, M. (2025). Professional commitment and turnover intentions of elementary school teachers during educational crisis. Frontiers in Education, 10. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1548359
Arar, K., & Saiti, A. (2022). Ethical leadership, ethical dilemmas and decision making among school administrators. Equity in Education & Society, 1(1), 126–141. https://doi.org/10.1177/27526461211070828
Arısoy, E., & Cömert, M. (2021). The correlation between ethical leadership behaviors of school principals and teacher motivation. Kastamonu Education Journal, 29(5), 953-964.https://doi.org/10.24106/kefdergi.754275
Aryati, A. S., Sudiro, A., Hadiwidjaja, D., & Noermijati, N. (2018). The influence of ethical leadership to deviant workplace behavior mediated by ethical climate and organizational commitment. International Journal of Law and Management, 60(2), 233-249.
Ataç, İ., & Özgenel, M. (2021). Öğretmenlerin denetim odakları ile mesleki bağlılıkları arasındaki ilişki. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 5(1), 160-174.https://doi.org/10.32960/uead.888845
Bedi, A., Alpaslan, C. M., & Green, S. (2016). A meta-analytic review of ethical leadership outcomes and moderators. Journal of Business Ethics, 139(3), 517–536. https://doi.org/10.1007/s10551-015-2625-1
Berkovich, I., & Bogler, R. (2021). Etkin okul liderliğini öğretmenlerin örgütsel bağlılığına bağlayan aracı yolların kavramsallaştırılması. Eğitim Yönetimi İdaresi ve Liderliği , 49 (3), 410-429.https://doi.org/10.1177/1741143220907321
Blau, G. J. (1985). The measurement and prediction of career commitment. Journal of occupational Psychology, 58(4), 277-288.https://doi.org/10.1111/j.2044-8325.1985.tb00201.x
Bogler, R., & Somech, A. (2004). Influence of teacher empowerment on teachers’ organizational commitment, professional commitment and organizational citizenship behavior in schools. Teaching and teacher education, 20(3), 277-289.https://doi.org/10.1016/j.tate.2004.02.003
Brown, M. E., Treviño, L. K., & Harrison, D. A. (2005). Ethical leadership: A social learning perspective for construct development and testing. Organizational Behavior And Human Decision Processes, 97(2), 117-134. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2005.03.002
Brown, M. E., & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The leadership quarterly, 17(6), 595-616.https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2006.10.004
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
Cai, H., Zhu, L., & Jin, X. (2024). Construed organizational ethical climate and whistleblowing behavior: The moderated mediation effect of person–organization value congruence and ethical leader behavior. Behavioral Sciences, 14(4), 293. https://doi.org/10.3390/bs14040293
Can, S., & Güneş, D. Z. (2023). Ortaokullarda görev yapan yöneticilerin sergiledikleri liderlik stillerinin öğretmenlerin iş performansına etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240), 2663-2680.
Cansoy, R., Parlar, H., & Türkoğlu, M. E. (2021). The effect of school principals’ ethical leadership on teacher job satisfaction: The mediating role of school ethical climate. International Journal of Psychology and Educational Studies, 8(4), 210-222.
Cheng, J., Bai, H., & Hu, C. (2022). The relationship between ethical leadership and employee voice: The roles of error management climate and organizational commitment. Journal of Management & Organization, 28(1), 58–76. https://doi.org/10.1017/jmo.2019.49
Clarkson, B. G., Wagstaff, C. R., Arthur, C. A., & Thelwell, R. C. (2020). Leadership and the contagion of affective phenomena: A systematic review and mini meta‐analysis. European Journal of Social Psychology, 50(1), 61-80.https://doi.org/10.1002/ejsp.2615
Collie, R. J. (2021). A multilevel examination of teachers’ occupational commitment: The roles of job resources and disruptive student behavior. Social Psychology of Education, 24(2), 387-411.https://doi.org/10.1007/s11218-021-09617-y
Çengelci, E. (2014). Okul yöneticilerinin etik liderlik davranışları [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
Demirtas, O., & Akdogan, A. A. (2015). The effect of ethical leadership behavior on ethical climate, turnover intention, and affective commitment. Journal of Business Ethics, 130(1), 59-67.https://doi.org/10.1007/s10551-014-2196-6
De Hoogh, A. H., & Den Hartog, D. N. (2008). Ethical and despotic leadership, relationships with leader's social responsibility, top management team effectiveness and subordinates' optimism: A multi-method study. The leadership quarterly, 19(3), 297-311.https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2008.03.002
Den Hartog, D. N., & De Hoogh, A. H. (2009). Empowering behaviour and leader fairness and integrity: Studying perceptions of ethical leader behaviour from a levels-of-analysis perspective. European journal of work and organizational psychology, 18(2), 199-230.https://doi.org/10.1080/13594320802362688
Eravcı, Y. & Töre, E. (2025). Etik liderliğin katılımcı karar verme üzerindeki etkisinde işe bağlılığın aracı rolü. TEBD, 23(3), 2577-2604. https://doi.org/10.37217/tebd.1603448
Ertürk, R. (2019). Ethical leadership behaviors of school principals, trust perceptions of school teachers and organizational commitment ın terms of various variables. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 20(1), 119135. https://doi.org/10.1080/10.17679/inuefd.389648
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics: And sex and drugs and rock “n” roll (4. th). Sage.
Flores, G., Fowler, D. J., & Posthuma, R. A. (2020). Educational leadership, leader-member exchange and teacher self-efficacy. Journal of Global Education and Research, 4(2), 140-153.
Fraenkel, J., Wallen, N., & Hyun, H. (2018). How to design and evaluate research in education (10th) ed.). McGraw-Hill.
Giessner, S. R., Van Quaquebeke, N., Van Gils, S., Van Knippenberg, D., & Kollée, J. A. (2015). In the moral eye of the beholder: The interactive effects of leader and follower moral identity on perceptions of ethical leadership and LMX quality. Frontiers in Psychology, 6, 1126.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.01126
Gülcan, M. G., Kılınç, A. Ç., & Çepni, O. (2012). İlköğretim okulu müdürlerinin etik liderlik davranışları gösterme düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 123-142.
Haban, M. M. (2024). Ortaöğretim kurum yöneticilerinin etik liderlik düzeylerinin öğretmen algıları bağlamında incelenmesi. The Journal of Academic Social Science, 70(70), 434-451.
Hair, J. F., Jr., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2014). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). Sage Publications.
Hellebaut, S., Haerens, L., Vanderlinde, R., & De Cocker, K. (2023). Burnout, motivation, and (de-) motivating teaching style in different phases of a teaching career. Teaching and Teacher Education, 129, 104168.https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104168
Hızarcıoğlu, G. (2022). Etik liderlik ile iş tatmini arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(84), 1465–1477.
Huang, X., Lin, C. H., & Chi Kin Lee, J. (2020). Moving beyond classroom teaching: A study of multidimensional teacher self-efficacy on job satisfaction and occupational commitment. Teachers and Teaching, 26(7-8), 522-542.https://doi.org/10.1080/13540602.2021.1890014
Huang, W., Zhang, S., & Li, H. (2023). Effects of person-job fit on occupational commitment among kindergarten teachers: occupational well-being as mediator and perceived organizational support as moderator. BMC psychology, 11(1), 402.https://doi.org/10.1186/s40359-023-01441-7
Irving, P. G., Coleman, D. F., & Cooper, C. L. (1997). Further assessments of a three-component model of occupational commitment: Generalizability and differences across occupations. Journal of Applied Psychology, 82(3), 444–452. https://doi.org/10.1037/0021-9010.82.3.444
Işık, A. N. (2020). Ethical leadership and school effectiveness: The mediating roles of affective commitment and job satisfaction. International Journal of Educational Leadership and Management, 8(1), 60-87.https://doi.org/10.17583/ijelm.2020.4114
Işık, M. & Çetin, M. (2020). Okul yöneticilerinin etik liderlik özellikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki. IZU Journal of Education, 2(4), 155-173.
Kalshoven, K., Den Hartog, D. N., & De Hoogh, A. H. (2011). Ethical leader behavior and big five factors of personality. Journal of Business Ethics, 100(2), 349-366.https://doi.org/10.1007/s10551-010-0685-9
Kaptein, M. (2011). Understanding unethical behavior by unraveling ethical culture. Human Relations, 64(6), 843–869. https://doi.org/10.1177/0018726710390536
Kahvecioğlu, B. (2022). Okul yöneticilerinin etik liderlik davranışları ile etik iklim arasındaki ilişkinin öğretmen algılarına göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Karadaş, F. (2014). Okul müdürlerinin öğretmenler tarafından algılanan etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin güdülenme düzeyleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Karakuş, M. (2018). The moderating effect of gender on the relationships between age, ethical leadership, and organizational commitment. Journal of Ethnic and Cultural Studies, 5(1), 74-84.
Kerse, G. (2021). A leader indeed is a leader in deed: The relationship of ethical leadership, person–organization fit, organizational trust, and extra-role service behavior. Journal of Management & Organization, 27(3), 601-620. https://doi.org/10.1017/jmo.2019.4
Le, P. B., & Lei, H. (2018). Fostering knowledge sharing behaviours through ethical leadership practice: The mediating roles of disclosure-based trust and reliance-based trust in leadership. Knowledge Management Research & Practice, 16(2), 183–195. https://doi.org/10.1080/14778238.2018.1445426
Lee, K., Carswell, J. J., & Allen, N. J. (2000). A meta-analytic review of occupational commitment: Relations with person- and work-related variables. Journal of Applied Psychology, 85(5), 799–811. https://doi.org/10.1037/0021-9010.85.5.799
Li, R., & Sun, W. (2023). A study on the current situation and factors influencing the professional commitment of private kindergarten teachers. Journal of Educational Technology and Innovation, 5(2).https://doi.org/10.61414/jeti.v5i2.111
Meyer, J., Allen, N., & Smith, C. (1993). Commitment to organizations and occupations: Extension and test of a three-component conceptualization. Journal of Applied Psychology, 78, 538–551.https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.4.538
Meyer, J. P., & Herscovitch, L. (2001). Commitment in the workplace: Toward a general model. Human resource management review, 11(3), 299-326.https://doi.org/10.1016/S1053-4822(00)00053-X
Meyer, J. P., Stanley, D. J., Herscovitch, L., & Topolnytsky, L. (2002). Affective, continuance, and normative commitment to the organization: A meta-analysis of antecedents, correlates, and consequences. Journal of Vocational Behavior, 61(1), 20–52.https://doi.org/10.1006/jvbe.2001.1842
Mayer, D. M., Kuenzi, M., Greenbaum, R., Bardes, M., & Salvador, R. (2009). How low does ethical leadership flow? Test of a trickle-down model. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 108(1), 1–13. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2008.04.002
Miao, Q., Newman, A., Yu, J., & Xu, L. (2013). The relationship between ethical leadership and unethical pro-organizational behavior: Linear or curvilinear effects?. Journal of business ethics, 116, 641-653.
Mihci, H., & Uzun, T. (2020). Analyzing the relationship between ethical leadership and organizational justice and organizational ıdentification in schools, International Online Journal of Educational Sciences, 12(3), 29-39.:https://doi.org/10.15345/iojes.2020.03.003
Mihelic, K. K., Lipicnik, B., & Tekavcic, M. (2010). Ethical leadership. International Journal of Management & Information Systems (IJMIS), 14(5).https://doi.org/10.19030/ijmis.v14i5.11
Moore, C., Mayer, D. M., Chiang, F. F., Crossley, C., Karlesky, M. J., & Birtch, T. A. (2019). Leaders matter morally: The role of ethical leadership in shaping employee moral cognition and misconduct. American Psychological Association, 104(1), 123.https://doi.org/10.1037/apl0000341
Nemr, M. A. A., & Liu, Y. (2021). The impact of ethical leadership on organizational citizenship behaviors: Moderating role of organizational cynicism. Cogent Business & Management, 8(1), 1865860.https://doi.org/10.1080/23311975.2020.1865860
Neubert, M. J., Carlson, D. S., Kacmar, K. M., Roberts, J. A., & Chonko, L. B. (2009). The virtuous influence of ethical leadership behavior: Evidence from the field. Journal of business ethics, 90, 157-170.https://doi.org/2010.1007/s10551-009-0037-9
Neves, M. L. G. (2025). The relationship between ethical leadership, teacher motivation, and commitment in public schools in Portugal. Frontiers in Education, 9, 1456685. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1456685
Qian, Y., & Jian, G. (2020). Ethical leadership and organizational cynicism: The mediating role of leader-member exchange and organizational identification. Corporate Communications: An International Journal, 25(2), 207-226.https://doi.org/10.1108/CCIJ-06-2019-0069
Sabir, S. (2021). A study on Ethical leadership perceptions and its impact on teachers commitment in Pakistan. International Journal of Educational Leadership and Management, 9(1), 28-53.https://doi.org/10.17583/ijelm.2020.4525
Sungu, L. J., Weng, Q., & Xu, X. (2019). Organizational commitment and job performance: Examining the moderating roles of occupational commitment and transformational leadership. International Journal of Selection and Assessment, 27(3), 280-290.
Önder, G., & Gündoğdu, Y. B. (2023). Okul yöneticilerinin etik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel bağlılığına etkisi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(19), 345-368.https://doi.org/10.57135/jier.1584122
Özgenel, M. (2019). An antecedent of teacher performance: Occupational commitment. International Journal of Eurasian Education and Culture, 4(7), 100-126.
Özgenel, M., & Koç, M. H. (2020). An investigation on the relationship between teachers’ occupational commitment and school effectiveness. International Journal of Eurasian Education and Culture, 5(8), 494–530.
Özdemir, A. (2015). Öğretmenlerin okullarına duygusal bağlılıklarının müdürlerin sosyal becerileri, kullandıkları güç kaynakları ve etik liderlik davranışları açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(3).
Özdoğru, M., & Sarıer, Y. (2024). The relationship of ethical leadership with teachers’ organizational behavior, attitudes, and perceptions: A meta-analysis study. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1-14.https://doi.org/10.1057/s41599-024-04070-6
Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J.-Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879
Treviño, L. K., Weaver, G. R., & Reynolds, S. J. (2006). Behavioral ethics in organizations: A review. Journal of Management, 32(6), 951–990. https://doi.org/10.1177/0149206306294258
Toytok, E. H. (2014). Öğretmen algılarına göre okul yöneticilerinin etik liderlik davranışlarının örgüt kültürü üzerine etkisi (Düzce ili örneği) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
Töre, E., & Şen, F. M. (2022). Öğretmenlerin iş yaşam dengesi ile mesleki bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki. APJEC-Academic Platform Journal of Education and Change, 5(1), 55-74.https://doi.org/10.55150/apjec.1061953
Üçel, E. B., Güneri-Çangarlı, B., Çağlayan, E., & Atabay, G. (2020). Insights into ethical climate and teacher behavioral outcomes. E-International Journal of Educational Research, 11(3), 217–230. https://doi.org/10.19160/ijer.773878
Uğurlu, C. T. (2009). İlköğretim okulu öğretmenlerinin örgütsel bağlılık düzeylerine yöneticilerinin etik liderlik ve örgütsel adalet davranışlarının etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi
Uğurlu, C. T., & Ceylan, N. (2014). Öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık ve etik liderlik algılarının incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2).
Utkan, Ç., & Kırdök, O. (2018). Dört boyutlu mesleki bağlılık ölçeği uyarlama çalışması. International Journal of Social Sciences and Education Research, 4(2), 230-244.https://doi.org/10.24289/ijsser.407961
Uştu, H., & Tümkaya, S. (2017). Sınıf öğretmenlerinin mesleki bağlılık, işten ayrılma niyeti ve bazı sosyo-demografik özelliklerinin örgütsel bağlılığı yordama düzeylerinin incelenmesi. İlköğretim Online, 16(3), 1262-1274.
Ünal Bozcan, E., & Yalçınkaya, M. (2018). Temel eğitim kurumlarında yöneticilerin etik liderlik davranışları ile iletişim becerilerinin öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri ile ilişkisi. Electronic Turkish Studies, 13(27).
Yıldız, B. (2022). Öğretmenlerin mesleki bağlılıkları ile eğitim araştırmalarına yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
Yıldız, Z. (2024). Okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışlarının öğretmenlerin mesleki bağlılıklarına etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
Yılmaz, E. (2005). Etik liderlik ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. XlV. Eğitim Bilimleri Kongresi Bildiri Kitabı, 808-814.
Yu, S., Jiang, L., & Kei, W. S. (2021). Early career English teachers’ professional commitment change: A Macau study. Asia-Pacific Journal of Teacher Education, 49(3), 319–333. https://doi.org/10.1080/1359866X.2020.1756221
Zembylas, M. (2003). Emotions and teacher identity: A poststructural perspective. Teachers and teaching, 9(3), 213-238.https://doi.org/10.1080/13540600309378
Zheng, Y., Epitropaki, O., Graham, L., & Caveney, N. (2022). Ethical leadership and ethical voice: The mediating mechanisms of value internalization and integrity identity. Journal of Management, 48(4), 973–1002. https://doi.org/10.1177/01492063211002611
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
