Gelişimde Kayıp Parça: Özel Gereksinimli Çocukların Cinsel Eğitiminde Öğretmenlerin Bilgi ve Tutumlarının İncelenmesi

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.63556/ankad.v10i2.399

Anahtar Kelimeler:

özel gereksinimli çocuklar- cinsel eğitim- öğretmen tutumları- mahremiyet eğitimi

Özet

Bu araştırmanın amacı, özel gereksinimli çocuklarla çalışan özel eğitim öğretmenlerinin cinsel eğitime ilişkin bilgi ve tutumlarını ve bu değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma, nicel desende betimsel ve ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüştür. Çalışma grubu, Türkiye genelindeki devlet okullarında görev yapan ve araştırmaya gönüllü olarak katılan 140 özel eğitim öğretmeninden oluşmaktadır. Veriler, Google Formlar aracılığıyla toplanmıştır. Kişisel Bilgi Formu, Akın vd. (2013) tarafından geliştirilen Tutum Ölçeği ile araştırmacılar tarafından geliştirilen Bilgi Testi kullanılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü ANOVA ve Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır.

Bulgular, öğretmenlerin cinsel eğitime ilişkin bilgi düzeylerinin orta–yüksek, tutumlarının ise genel olarak olumlu düzeyde olduğunu göstermiştir. Yaş, cinsiyet, mezuniyet alanı, görev yapılan kademe ve mesleki kıdem değişkenlerine göre bilgi ve tutum puanlarında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Daha önce cinsel eğitim almış olmanın bilgi düzeyini anlamlı biçimde artırdığı belirlenmiş; buna karşılık bilgi ile tutum arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır.

Elde edilen sonuçlar, olumlu tutumların tek başına yeterli olmadığını ve bilginin tutumlara ve uygulamaya yansıtılmasında yapısal güçlendirmelere ihtiyaç bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, mahremiyet eğitimi, riskli durumların ayırt edilmesi ve istismardan korunma gibi koruyucu ve önleyici boyutlarda hem bilgi hem de tutumları birlikte hedefleyen bütüncül yaklaşımların önem taşıdığı söylenebilir. Hizmet öncesi öğretmen eğitim programlarına yapılandırılmış cinsel eğitim içeriklerinin eklenmesi ve görevdeki öğretmenler için uygulamaya dayalı hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Referanslar

Akdemir, B., & Sarı, O. T. (2019). Zihinsel yetersizliği olan bireylerle çalışan öğretmenlerin cinsel eğitime yönelik tutumları ve etik durumlarının karşılaştırılması (Comparison of the attitudes and ethical situations of teachers working with individuals with intellectual disabilities towards sexual education). Eğitimde Kuram ve Uygulama (Theory and Practice in Education), 15(3), 267-282. https://doi.org/10.17244/eku.425276

Akın, A., Yıldız, B., Uysal, R., Demir, O., Kaymaz, B., Aşut, S. & Erguvan, F. M. (2013, Mayıs). Zihin engelli bireylerle çalışan öğretmenlerin cinsel eğitime ilişkin tutum ölçeği: Geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışması. 5. Ulusal Lisansüstü Eğitim Sempozyumu (National Graduate Education Symposium), Sakarya.

Alptekin, A., & Tepeli, K. (2019). Farklı yetersizliği olan 48-72 ay çocuklarda cinsel gelişimin incelenmesi (Examination of sexual development in 48–72 month-old children with different disabilities). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi (Ankara University Faculty of Educational Sciences Journal of Special Education), 20(4), 737-762. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.526557

Aydın, H. (1998). Cinsellik ve cinsel işlev. Temel psikiyatri, 2, Hekimler Yayın Birliği, 605-615.

Bayrak, G., Başgül, Ş. S., & Gündüz, T. (2011). Ailede cinsel eğitim: çocuk ve ergen eğitiminde rehber kitap. Timaş.

Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık, 001-214.

Christian, L., Stinson, J., & Dotson, L. A. (2001). Staff values regarding the sexual expression of women with developmental disabilities. Sexuality and Disability, 19(4), 283-291. https://doi.org/10.1023/A:1017957409670

Cohen, J. (1994). The earth is round (p<. 05). American psychologist, 49(12), 997.https://doi.org/10.1037/0003-066X.49.12.997

Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.

Çok, F., & Kutlu, Ö. (2010). Ergenlerin cinsel eğitimi: Bir program denemesi. Pegem Akademi.

Eliküçük, A., & Sönmez, S. (2011). Examination of opinions of parents about sexual development and education six years old children. Journal of Social Policy Studies, 25(25), 45-62.

Ellis K., Sakellariou D. (2020). Occupational therapy’s role empowering sexuality for individuals with disability. In: The Routledge Handbook of Disability and Sexuality. Routledge; 2020. p. 463-473. https://orca.cardiff.ac.uk/id/eprint/137937

Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage publications limited.

Finkelhor, D. (2009). The prevention of childhood sexual abuse. The future of children, 169-194.

Fisher, R. A. (1925, July). Theory of statistical estimation. In Mathematical proceedings of the Cambridge philosophical society (Vol. 22, No. 5, pp. 700-725). Cambridge University Press.

Gendel, E. S., & Bonner, E. J. (1992). Sexual disfunction, gender identity disorders and parafilias. Review of General Psychiatry, Appleton and Lange. Connecticut, 306-326.

George, D., & Mallery, P. (2001). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference 10.0 update. Allyn & Bacon.

Gigerenzer, G. (2004). Mindless statistics. The Journal of Socio-Economics, 33(2), 269-276. https://doi.org/10.1016/j.socec.2004.03.004

Gonzálvez, C., Fernández-Sogorb, A., Sanmartín, R., Vicent, M., Granados, L., & García-Fernández, J. M. (2018). Efficacy of sex education programs for people with intellectual disabilities: A meta-analysis. Sexuality and Disability, 36(4), 331-347. https://doi.org/10.1007/s11195-018-9545-9

Gökçe, F., & Sezer, G. O. (2012). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları (Uludağ Üniversitesi Örneği). Journal of Uludag University Faculty of Education, 25(1), 1-23.

Gökdeniz, Ş. (2008). İlköğretimde cinsel bilgiler eğitimi konusunda öğretmen ve veli görüşleri (Teachers’ and parents’ opinions on sex education in primary education) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü (Uludağ University/Institute of Social Sciences), Bursa.

Gümüş, S. S., & Altınsoy, M. (2015). Hatay okullarında engellilerin cinsel eğitimi durum değerlendirmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 63-72.

Gürol, A., Polat, S., & Oran, T. (2014). Views of mothers having children with intellectual disability regarding sexual education: A qualitative study. Sexuality and Disability, 32(2), 123-133. https://doi.org/10.1007/s11195-014-9338-8

Gürsoy, E., & Gençalp, N. S. (2010). The importance of sexual health education. J Soc Pol Stud, 23(23), 29-36. https://dergipark.org.tr/en/pub/spcd/issue/21111/227376

Hsu, J. (1996). Multiple comparisons: Theory and methods. Chapman & Hall.

Hui, S. F. E. I. (2024). Sexual education for adolescents and adults with intellectual disabilities: Systematic review. Sexuality and Disability, 42(1), 119-147. https://doi.org/10.1007/s11195-023-09813-y

Jeyachandran, V., Ranjelin, S. D., & Kumar, A. (2024). Sexual health and safety of adolescents with intellectual disability: Challenges and concerns among special educators in India. Journal of Intellectual Disabilities, 28(1), 104-117. https://doi.org/10.1177/17446295221136224

Johnson, R. L., Sendall, M. C., & McCuaig, L. A. (2014). Primary schools and the delivery of relationships and sexuality education: the experience of Queensland teachers. Sex Education, 14(4), 359–374. https://doi.org/10.1080/14681811.2014.90935

Kağıtçıbaşı, Ç., & Cemalcılar, Z. (2014). Dünden bugüne insan ve insanlar: Sosyal psikolojiye giriş. Evrim.

Leech, N. L., Barrett, K. C., & Morgan, G. A. (2005). SPSS for intermediate statistics: Use and interpretation (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

Lomax, R. G., & Hahs-Vaughn, D. L. (2021). Statistical concepts: A second course (5. baskı). Routledge.

Martin, J., Riazi, H., Firoozi, A., & Nasiri, M. (2020). A sex education program for teachers of preschool children: a quasi-experimental study in Iran. BMC public health, 20(1), 692. https://doi.org/10.1186/s12889-020-08826-y

McGuire, B. E., & Bayley, A. A. (2011). Relationships, sexuality and decision-making capacity in people with an intellectual disability. Current opinion in psychiatry, 24(5), 398-402. https://doi.org/10.1097/YCO.0b013e328349bbcb

Miller, K. S., Fasula, A. M., Dittus, P., Wiegand, R. E., Wyckoff, S. C., & McNair, L. (2009). Barriers and facilitators to maternal communication with preadolescents about age-relevant sexual topics. AIDS and Behavior, 13(2), 365-374. https://doi.org/10.1007/s10461-007-9324-6

Mkumbo, K. A. (2012). Teachers’ attitudes towards and comfort about teaching school-based sexuality education in urban and rural Tanzania. Global journal of health science, 4(4), 149. https://doi.org/10.5539/gjhs.v4n4p149

Mohd Yazid, F. S., & Rahman, P. A. (2022). Parents’ perspective of sexuality among down syndrome children. Malaysian journal of medicine & health sciences, 18(15), 58-64.

Oliveira, C., Ozorio, S., Gomes, V., Araújo, S., & Lopes, J. (2025). Sex education for ındividuals with ıntellectual development disorder (ıdd): a scoping review. Education Sciences, 15(6), 685. https://doi.org/10.3390/educsci15060685

Özcebe, H. (2011). Çocukluktan ergenliğe cinsellik. Cinsellik ve Cinsel Eğitim, 32.

Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods 3rd. ed. Sage publications.

Paulauskaite, L., Rivas, C., Paris, A., & Totsika, V. (2022). A systematic review of relationships and sex education outcomes for students with intellectual disability reported in the international literature. Journal of Intellectual Disability Research, 66(7), 577-616. https://doi.org/10.1111/jir.12952

Sexuality ınformation and education council of the united states [SIECUS]. (1996). Issues and answers. Fact sheet on sexuality education. SIECUS Report, 24(6), 1–4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12348715/

Sexuality ınformation and education council of the united states [SIECUS]. (2004). Guidelines for comprehensive sexuality education. Kindergarten-12th Grade (3rd Edition).

Sterling, R. (Ed.). (2023). Sexual education around the world-past, present and future issues. BoD–Books on Demand.

Sürücü, S. (2009). 11-17 Yaş orta düzeyde zihin engelli kız ergenlerin temel cinsel bilgi ve cinsel istismarı algılamalarının belirlenmesi (Determination of basic sexual knowledge and perception of sexual abuse in 11–17-year-old moderately intellectually disabled female adolescents). Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi (Published Master’s Thesis). Marmara Üniversitesi (Marmara University), İstanbul

Tavşancıl, E. (2005). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi (Measurement of attitudes and data analysis with SPSS). Nobel Yayıncılık (Nobel Publishing), Ankara.

Treacy, A. C., Taylor, S. S., & Abernathy, T. V. (2018). Sexual health education for ındividuals with disabilities: a call to action. American Journal of Sexuality Education, 13(1), 65–93. https://doi.org/10.1080/15546128.2017.1399492

Tuzcuoğlu, N., & Tuzcuoğlu, S. (1996). Çocuğun cinsel eğitiminde ailelerin karşılaştıkları güçlükler. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(8), 251-262.

UNICEF: UNICEF Fact sheet: Children with disabilities. UNICEF (2022). https://www.unicef.org/media/128976/file/UNICEF%20Fact%20Sheet%20,%20Children%20with%20Disabilitiesa.pdf. Accessed 11 Apr 2024

United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization [UNESCO]. (2009) International technical guidance on sexuality education: an evidence-informed approach for schools, teachers and health educators. UNESCO.

United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization [UNESCO]. (2018) International technical guidance on sexuality education: an evidence-informed approach. (Revised edition) UNESCO.

Walker-Hirsch, J. L. (2007). The facts of life and more. Baltimore: Paul H. Brookes. Publishing Co.

Wiefferink, C. H., Poelman, J., Linthorst, M., Vanwesenbeeck, I., Van Wijngaarden, J. C. M., & Paulussen, T. G. W. (2005). Outcomes of a systematically designed strategy for the implementation of sex education in Dutch secondary schools. Health Education Research, 20(3), 323-333. https://doi.org/10.1093/her/cyg120

World Health Organization [WHO]. (2006). Defining sexual health: report of a technical consultation on sexual health, 28–31 January 2002. Geneva: WHO Press.

World Health Organization [WHO]. (2010). Standards for sexuality education in Europe: A framework for policy makers, educational and health authorities and specialists. Cologne: Federal Centre for Health Education.

Yavuz, M., Tekcan, C. A., & Vural-Batık, M. (2013). Zihinsel engelliler sınıf öğretmenlerinin cinsel eğitime ilişkin tutumları (Attitudes of special education teachers towards sexual education). 23. Ulusal Özel Eğitim Kongresi (23rd National Special Education Congress), 30.

İndir

Yayınlanmış

2026-05-24

Nasıl Atıf Yapılır

ÖCAL, H., & ATBAŞI, Z. (2026). Gelişimde Kayıp Parça: Özel Gereksinimli Çocukların Cinsel Eğitiminde Öğretmenlerin Bilgi ve Tutumlarının İncelenmesi. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 10(2), 781–799. https://doi.org/10.63556/ankad.v10i2.399

Benzer Makaleler

<< < 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 > >> 

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.