Ayakkabıda Süsleme Estetiği: Konya Müzelerinde Bulunan Fantazi Ayakkabı ve Terliklerin Tasarım Analizi

Özet

Ayakkabılar, yalnızca birer giyim ögesi olmanın ötesinde toplumsal, kültürel ve estetik anlamlar barındıran objelerdir. Özellikle süsleme teknikleriyle zenginleştirilmiş fantezi ayakkabı ve terlikler, dönemin zanaatkârlık anlayışını, modaya bakış açısını ve sosyal statü göstergelerini yansıtan değerli kültürel göstergeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Konya’da yer alan A.R. İzzet Koyunoğlu Müze ve Kütüphanesi, Konya Etnografya Müzesi, Nasreddin Hoca Arkeoloji ve Etnografya Müzesi, Seydişehir Belediye Müzesi (Adile Baysal Kültür ve Sanat Evi) ve çeşitli özel koleksiyonlarda bulunan, süslemeleriyle dikkat çeken geleneksel fantezi ayakkabı ve terlik örnekleri incelenmiştir.
Araştırma kapsamında 18. ve 20. yüzyıllar arasında tarihlendirilen kadın, erkek ayakkabı ve terlikleri kullanım amacı, üretim teknikleri, malzeme çeşitliliği, süsleme unsurları ve tasarım ilkeleri açısından değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen örnekler ölçü, biçim, kullanılan malzemeler, dikim teknikleri ve süsleme anlayışı bakımından analiz edilmiştir. Kumaş, deri ve kadife gibi malzemelere uygulanan sim sırma, tel kırma, aplike ve boncuk işleme gibi tekniklerle ortaya çıkarılan ayakkabı ve terlikler, özellikle kadın çeyizlerinde veya tören giysileriyle birlikte kullanılmıştır. Ayakkabılarda görülen bitkisel, geometrik ve stilize motifler, hem zanaatkârın sanat anlayışını hem de dönemin estetik algısını yansıtır niteliktedir.
Günümüzde üretimi neredeyse tamamen sona ermiş olan bu ayakkabılar, kültürel mirasın korunması açısından önemli birer belgeleme nesnesidir. Elde edilen bulgular, Türk süsleme sanatları, kadın giyimi ve zanaatkârlık tarihine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle, söz konusu tasarım ürünlerinin belgelenmesi ve kültürel bellekteki yerinin korunarak gelecek kuşaklara aktarılması büyük önem taşımaktadır.