Kahramanmaraş Depremi Memoratlarında Zihinsel Dünyalar: Metin Dünyası Kuramı Çerçevesinde bir Çözümleme
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.402Anahtar Kelimeler:
Metin Dünyası Kuramı- deprem memoratları- bilişsel üslupbilim- travma anlatıları- zihinsel dünyalarÖz
Bu makale, büyük bir depremin ardından hayatta kalan bireylerin yaşantılarını anlatı biçiminde aktarırken bu deneyimi bilişsel ve duygusal olarak nasıl yapılandırdıklarını incelemektedir. Çalışma, Metin Dünyası Kuramından hareketle, “6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremi Memoratları” adlı eserde yer alan elli beş birinci tekil anlatımlı memoratı çözümlemektedir. Çalışmanın üç temel amacı vardır: (i) bu anlatılarda kurulan zihinsel dünya türlerini belirlemek, (ii) anlatıcıların deprem deneyimini aktarırken bu dünyalar arasında nasıl geçiş yaptıklarını incelemek ve (iii) afet bağlamındaki travma anlatılarını çözümlemede Metin Dünyası Kuramının açıklayıcılığını değerlendirmek. Memoratlar, algı, biliş, kiplik, olumsuzlama ve değerlendirme gibi dilsel ipuçlarına odaklanan yakın okuma yöntemiyle nitel olarak çözümlenmiştir. Çözümleme sonucunda yedi yineleyen alt dünya türü saptanmıştır: Algısal Dünyalar, İçsel Düşünce Dünyaları, Kiplik ve Varsayımsal Dünyalar, Olumsuzlanan Dünyalar, Karşıolgusal Dünyalar, Düş-benzeri Dünyalar ve Sembolik ya da Manevî Dünyalar. Çözümleme ayrıca anlatıcıların bu dünyalar arasında sık sık geçiş yaptığını ve algı, yorum ve hayal edilen olasılıkların iç içe geçtiği çok katmanlı anlatılar kurduklarını göstermektedir. Bulgular, depremin anlatılarda yalnızca fiziksel bir olay olarak değil, korku, sorumluluk, maneviyat ve ortak bellek tarafından şekillenen karmaşık bir deneyim olarak kurgulandığını göstermektedir. Bu durum özellikle aile bireylerine yapılan göndermelerde ve sevdiklere gelebilecek olası zarar düşüncelerinde açıkça görülmekte; bu da kültürel değerlerin depremzedelerin zihinsel dünyalarının oluşumundaki rolünü ortaya koymaktadır. Bu bağlamda Metin Dünyası Kuramı, afet ve travma anlatılarında dikkat, duygu ve anlamın nasıl yapılandırıldığını açıklamak için işlevsel bir kuramsal çerçeve sunmaktadır.
Referanslar
Alexander, D. (2012). Principles of emergency planning and management. Dunedin Academic Press.
Bruner, J. (1990). Acts of meaning. Harvard University Press.
Caruth, C. (1996). Unclaimed experience: Trauma, narrative, and history. Johns Hopkins University Press.
Cruickshank, B., & Lahey, E. (2010). Building a staged-world: The role of stage directions in dramatic discourse. Language and Literature, 19(1), 67–82.
Eyerman, R. (2019). Memory, trauma, and identity. Palgrave Macmillan.
Fauconnier, G., & Turner, M. (2002). The way we think: Conceptual blending and the mind’s hidden complexities. Basic Books.
Gavins, J. (2007). Text world theory: An introduction. Edinburgh University Press.
Gibbons, A. (2012). Multimodality, cognition, and experimental literature. Routledge.
Gibbons, A. (2014). Fictionality and ontology. In P. Stockwell & S. Whiteley (Eds.), The Cambridge handbook of stylistics (pp. 408–423). Cambridge University Press.
Gibbons, A. (2016). Building Hollywood in Paddington: Text World Theory, immersive theatre and Punchdrunk’s The Drowned Man. In J. Gavins & E. Lahey (Eds.), World building: Discourse in the mind (pp. 71–89). Bloomsbury.
Herman, D. (2003). Stories as a tool for thinking. In D. Herman (Ed.), Narrative theory and the cognitive sciences (pp. 163–192). Center for the Study of Language and Information.
Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
Klein, G. (1998). Sources of power: How people make decisions. MIT Press.
Kökpınar Kaya, E., & Çınar, O. (2026). 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında sosyal medya söyleminde Suriyeliler: Eleştirel bir çözümleme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 43(2), 747–768. https://doi.org/10.32600/huefd.1840600
McAdams, D. P. (2001). The psychology of life stories. Review of General Psychology, 5(2), 100–122. https://doi.org/10.1037/1089-2680.5.2.100
McIntyre, D. (2008). Integrating multimodal analysis and the stylistics of drama: A multimodal perspective on Ian McKellen’s Richard III. Language and Literature, 17(4), 309–334.
Monteagudo, J. (2011). Jerome Bruner and the challenges of the narrative turn: Then and now. Narrative Inquiry, 21(2), 374–381.
Özdal, A. (2025). 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi memoratları [Memorates of the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquake]. Çizgi Kitabevi.
Riessman, C. K. (2008). Narrative methods for the human sciences. Sage.
Semino, E. (2014). Language and world creation in poems and other texts. Routledge.
Semino, E., & Culpeper, J. (Eds.). (2003). Cognitive stylistics: Language and cognition in text analysis. John Benjamins.
Stockwell, P. (2002). Cognitive poetics: An introduction. Routledge.
Stockwell, P. (2016). Cognitive stylistics. In R. Jones (Ed.), The Routledge handbook of language and creativity (pp. 218–230). Routledge.
Talmy, L. (2010). Toward a cognitive semantics (Vol. 1). MIT Press.
van der Kolk, B. A., & van der Hart, O. (1995). The intrusive past: The flexibility of memory and the engraving of trauma. In C. Caruth (Ed.), Trauma: Explorations in memory (pp. 158–182). Johns Hopkins University Press.
Wertsch, J. V. (2002). Voices of collective remembering. Cambridge University Press.
Werth, P. (1999). Text worlds: Representing conceptual space in discourse. Longman.
Whitehead, A. (2004). Trauma fiction. Edinburgh University Press.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
