Uşak Mutfağının Türk Mutfak Kültürü Araştırma Şablonu Temelli Nitel Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.409Anahtar Kelimeler:
Uşak mutfak kültürü- Türk mutfak kültürü araştırma şablonu- nitel doküman analizi- gastronomi araştırmalarıÖz
Bu araştırma, Nevin Halıcı tarafından geliştirilen “Türk Mutfak Kültürü Araştırma Şablonu” temelinde, Uşak mutfağını nitel doküman analizi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, yöre mutfağının günlük öğün pratikleri, ritüel temelli yemek uygulamaları, kutsal gün yemekleri ve geleneksel pişirme teknikleri açısından söz konusu şablonla yüksek düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, Uşak mutfağında yemeğin kültürel belleğin ve toplumsal iletişimin bir taşıyıcısı olarak işlev gördüğünü göstermektedir. Özellikle törenlerde uygulanan “Takım” menü düzeni ve “Zini Hamursuzu” gibi simgesel ürünler, yemeğin toplumsal ilişkilerin dili olarak işlev gördüğünü ortaya koyan Mary Douglas’ın kuramsal yaklaşımıyla örtüşmektedir. Bu bulgular, Uşak mutfağını yemek ve ritüel ilişkisi ile somut olmayan kültürel miras bağlamında konumlandırmaktadır. Bununla birlikte çalışma, mevcut modelin gastronomi turizmi, coğrafi işaretler ve yerel gıda sistemleri gibi çağdaş boyutlarla genişletilmesinin analitik kapasitesini artıracağını ileri sürmektedir. Bu yönüyle Uşak mutfağı, mutfak mirası, kültürel sürdürülebilirlik ve toplumsal süreklilik arasındaki ilişkilerin anlaşılmasına katkı sunan önemli bir örnek oluşturmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, geleneksel mutfak sınıflandırma modellerini çağdaş kuramsal çerçevede yeniden değerlendirerek literatüre katkı sağlamakta ve Uşak mutfağının ritüel pratikler ve kültürel bellek aracılığıyla şekillenen yaşayan bir mutfak mirası alanı olduğunu ortaya koymaktadır.
Referanslar
Abay, A., Alkaya, A. (2024). Termal turizm faaliyetlerin hizmet kalitesinin müşteri memnuniyeti ve yeniden satın alma niyetine etkisi: Uşak termal tesisleri örneği, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 139-152.
Akgül, Z., ve Önçel, S. (2024). Yöresel mutfakların sürdürülebilirliği kapsaminda Sivas yemek kültürü ve değişimi üzerine bir araştırma. Anadolu Üniversitesi Mesleki Eğitim ve Uygulama Dergisi, 3(2), 151-173.
Arslan, H. (2022). Uşak kentinin markalaşması ve tarhana. Ankara: Atlas Akademi Basım ve Yayınevi.
Aşçı, Ö. (2023). Kuruluşun yüzüncü yılında Uşak. Konya: Palet Yayınları.
Aslan, F. P., Güldemir, O., ve Işık, N. (2019). Karaman mutfak kültürü ve yemekleri. Karaman Araştırmaları-II, 231-245.
Atalay, İ. (2011). Uşak ilinin doğal ortam özellikleri. (Ed. Öntuğ, M. ve İnel, Y.). II. Uşak Sempozyumu 13-15 Ekim 2011 Cilt 1. Uşak: Uşak İli Kalkınma Vakfı. 1-21.
Aylan, S. (2020). Uşak ilinin somut olmayan kültürel miras değerlerinin turizm potansiyeli açısından değerlendirilmesi. International Social Sciences Studies Journal, 6(72), 4687-4699.
Barthes, R. (1961). Pour une psychosociologie de l’alimentation contemporaine. Annales, 16(5), 977-986.
Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions. Sociologia Ruralis, 38(1), 21-34.
Can, B., Sarıyer, E. T., ve Gören, A. N. (2025). UNESCO gastronomi şehri Afyonkarahisar yöresel yemeklerinin besin ögesi içeriğinin değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 804-822.
Çatır, O., ve Ay, E. (2018). Ulubey (Uşak) yöresel yemeklerinin gastronomi turizmi açısından değerlendirilmesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(Special Issue 3), 211-224.
Çekal, N., ve Aslan, B. (2017). Gastronomik bir değer olarak tarhana ve coğrafi işaretlemede tarhananın yeri ve önemi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(2), 124-135.
Çelik, D. (2021). Tarih boyunca Uşak: Medeniyetlerin kesişim noktası. Bursa: Tarih ve Kültür Yayınları.
Çınar, Z. (2019). Geçiş dönemlerinde mutfak kültürü ve yöresel mutfak uygulamaları: Ege Bölgesi’nde nitel çalışma. (Yayınlanmış Yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
Counihan, C. (1999). The anthropology of food and the body: Gender, meaning and power. Routledge.
Demir, H., ve Onur, N. (2023). Geleneksel Uşak mutfağına özgü Alacatenenin değerlendirilmesi. 9. Hitit Öğrenci Konferansı, Özet kitapçığı, s.48, Çorum.
Deniz, M. (2016). Karaağıl köyünde (Uşak) turizmin etkileri üzerine yerel halkın turizm algısı. Journal Of Turkish Studies, 11(18), 57-78.
Douglas, M. (1972). Deciphering a meal. Daedalus. JSTOR, 101(1), 61-81. http://www.jstor.org/stable/20024058
Eliade, M. (1957). The sacred and the profane: The nature of religion. Houghton Mifflin Harcourt (81).
Göker Özyürek, S. (2025). Coğrafi işaretli ürünlerin bölgesel kalkınma ve gastronomideki rolü: Uşak örneği. Turizm Araştırma Enstitüsü Dergisi, 6(1), 17-33.
Güldemir, O. (2023). Geleneksel bir yemek: Marul yoğurtlaması. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 121-132.
Güldemir, O., Tugay, O., Şallı, G. Yıldız, E., ve Çelik Yeşil, S. (2021). Bringing fruity meat dishes of Ottoman cuisine into businesses. Journal of Ethnic Foods 8(30). https://doi.org/10.1186/s42779-021-00107-2
Halıcı, N. (1997). Karadeniz bölgesi yemekleri üzerine bir araştırma. (Yayınlanmış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Halıcı, N. (2020). Yemek ve mutfak araştırmaları için soru kitabı. Ankara, Girişim Ajans Ofset Matbaacılık.
Hall, C. M., ve Sharples, L. (2003). Food tourism around the world. Butterworth-Heinemann.
Hastürk, A. (1990). Turizm pazarlamasında halkbilimin yeri ve önemi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(2), 11-13.
İnal, B. (2011). 19. yüzyılda ve 20. yüzyıl başlarında yabancı seyyahlara göre Uşak. CIEPO VI. Ara Dönem Bildirileri Kitabı, II, 14-16 Nisan, Uşak.
Kara, F. (2016). Yöresel yemeklerin incelenmesi: Uşak mutfağındaki gelenekler. Antalya: Lezzet Akademisi Yayınları.
Kaya, A. (2016). Uşak ili nüfusunun başlıca özellikleri. Tarih Okulu Dergisi, 9(26), 389-415.
Kılınç Şahin, S. (2025). Uşak ili yemek kültürü. (Ed: Nurten Çekal). Yöresel Türk Mutfakları Ege Bölgesi Mutfak Kültürü. Konya, Eğitim Yayınevi, 56-60.
Koç, F., ve Çatır, O. (2021). Uşak ili turizm potansiyelinin belirlenmesi ve turizm senaryolarının oluşturulması. International Academic Social Resources Journal, 6(21), 145-162.
Koçan, N. (2011). Tarihi mekanlarda kültürel dönüşüm: Uşak tarihi tren garı örneği. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 11(2), 130-137.
Kök, G. (2022). Coğrafi işaretli gastronomik ürünlerin şehir markalaşmasına etkileri: Uşak Tarhanası örneği. (Yayınlanmış Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
Lévi-Strauss, C. (1966). The culinary triangle. Partisan Review, 33(4), 586-595.
Macit, N., ve Kıran, Ö. (2022). Yemek ve toplum: Kültür, kimlik ve eşitsizlikler. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2), 97-106.
Mintz, S., ve Du Bois, C. (2002). The anthropology of food and eating. Annual Review of Anthropology, 31, 99-119.
Ören, V. E., ve Ören, T. Ş. (2019). Gastronomi turizmi kapsamında sürdürülebilirlik: Ebem köftesi örneği. Social Sciences, 14(1), 151-162.
Özcan, D., ve Çelik, T. (2020). Uşak efsanelerinde Hızır kültü. Folklor Akademi Dergisi, 3(2), 295-312.
Özteke, H. İ. (2022). Mekân-insan-bellek ilişkisi: Uşak ili örneği. (Yayınlanmış Yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
Şahin, G. (2019). Özel gün yemekleri ve kültürel ritüeller: Uşak örneği. Konya: Geleneksel Kültür Yayınları.
Savaş, E. (2020). Uşak 2030 Vizyonu Arama Konferansı. Uşak Üniversitesi Yayınları.
Sayan, Y. (1997). Uşak evleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Şen, A., ve Başar, Y. (2024). Tantuni: Mersin mutfağının geleneksel yemeğinin gastronomik boyutlari ve sosyo-kültürel analizi. Anadolu Üniversitesi Mesleki Eğitim ve Uygulama Dergisi, 3(1), 63-91.
Sormaz, Ü., Onur, N., Güneş, H. F., ve Nizamlıoğlu, H. F. (2019). Türk mutfağı geleneksel ürünlerinde yöresel farklılıklar: Tarhana örneği. Aydın Gastronomy, 3(1), 1-9.
T.C. Ulubey Kaymakamlığı Resmi Sitesi (2025). Uşak tarihi. (Erişim Tarihi: 10 Aralık 2025) http://www.ulubey.gov.tr/tarihimiz
T.C. Uşak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Resmi Sitesi (2025). Uşak. (Erişim Tarihi: 10 Aralık 2025). https://usak.ktb.gov.tr/arama?_Dil=1
Türk Patent ve Marka Kurumu. (2025). Uşak coğrafi işaret listesi. (Erişim Tarihi: 05 Aralık 2025). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=64&tur=&urunGrubu=&adi=
Uşak Belediyesi Resmi Sitesi (2025). Uşak nüfusu. (Erişim Tarihi: 02 Aralık, 2025). https://www.usak.bel.tr/icerik/nufusu
Uşaklılar Eğitim ve Kültür Vakfı. (2013). Uşak yöresel yiyeceklerin gastronomik açıdan tespiti, mar
kalaşma, girişimcilik ve istihdama katkılarının araştırılması. Zafer Kalkınma Ajansı.
Yalçın, M. (2023). Türk yemek kültür mirasının coğrafyası, kaynağı ve evreleri. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(2), 128-142.
Yıldırım, C. (2019). Nüfus yapıları ve kültürel etkileşimler: Uşak örneği. İzmir: Sosyal Araştırmalar Vakfı.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
