Türkçede “Ev” Kavramının Tarihsel Sürekliliği ve Anlam Alanı
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.443Anahtar Kelimeler:
Türk Dili- Dil Bilim- Türkçenin tarihî dönemleri- anlam bilimi- kavram alanı- evÖz
Bu çalışma Türkçenin tarihî dönemleri boyunca “ev” sözcüğünün biçimsel, anlamsal ve kavramsal gelişimini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Köktürkçe, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm-Kıpçak Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi, Çağatay Türkçesi ve çağdaş Türk dilleri dönemleri dâhil olmak üzere “ev” sözcüğünün geçirdiği ses ve anlam değişimleri art zamanlı ve eş zamanlı inceleme yöntemleriyle ele alınacaktır. Türkçenin tarihî dönemlerinde meydana gelen fonetik değişimlerle birlikte ev sözcüğü de birtakım değişikliklere uğramıştır. Sözcüğün bu evrimi, Türkçenin tarihî ses değişimleriyle uyumlu bir gelişim seyri izlemektedir. Çalışmanın temel amacı, Türkçede “ev” kavramının yalnızca kişilerin yaşamlarını sürdürdüğü bir mekân olmadığını aynı zamanda kültürel, toplumsal ve metaforik bir unsur olarak nasıl evrildiğini ortaya koymaktır. Bu araştırmanın hedefleri arasında, “ev” sözcüğünün tarihî metinlerdeki kullanım örnekleri üzerinden anlam genişlemesi ve değişmesi süreçlerini belirlemek yer almaktadır. Ayrıca, çalışmada “ev” kavramının kültürel sembolizm açısından ne tür değişimlere uğradığı, özellikle yerleşik hayata geçiş, aile yapısı, toplumsal roller ve duygusal aidiyet bağlamlarında nasıl yeni anlam katmanları kazandığı da ortaya konulacaktır. Elde edilecek bulguların, Türkçede mekân ve aidiyet kavramlarının tarihsel kökenlerine ışık tutacağı ve kavramsal metafor kuramı çerçevesinde Türk kültürünün düşünce yapısını anlamaya katkı sağlaması beklenmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Türk dilinin sürekliliğini, kültürel belleğini ve sözcük hazinesinin derin yapısını göstermeye katkı sunacaktır.
Referanslar
Akkuş, M. (2018). Kitāb-ı gunya. Ankara: TDK Yayınları.
Aksan, D. (2015). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. Ankara: TDK Yayınları.
Altaylı, S. (2018). Azerbaycan Türkçesi sözlüğü 1. cilt a-k. Ankara: TDK Yayınları.
Arat, R. R. (1998). Yusuf Has Hâcib Kutadgu Bilig II tercüme. Ankara: TTK Yayınları.
Arat, R. R. (2007). Kutadgu Bilig I metin. Ankara: TDK Yayınları.
Argunşah, M. & Güner, G. (2015). Codex Cumanicus. İstanbul: Kesit Yayınları.
Arıkoğlu, E. & Tosun, İ. (2024). Tuvaca-Türkçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Arıkoğlu, E. (2005). Örnekli Hakasça-Türkçe sözlük. Ankara: Akçağ Yayınları.
Austin, J. L. (2009). Söylemek ve yapmak (R. L. Aysever, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Baskakov N. A. (1967). Russko-Karakalpakskij slovar’. Moskva: Izdatel’stvo.
Baskakov, N. A. (1991). Gagauz Türkçesinin sözlüğü (İ. Kaynak & A. Doğru, Çev.). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Bayram, B. (2019). Çuvaş Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Berta, Á. (2010). Sözlerimi iyi dinleyin.. Türk ve Uygur runik yazıtlarının karşılaştırmalı yayını (E. Yılmaz, Çev.). Ankara: TDK Yayınları.
Beydili, C. (2004). Türk mitolojisi ansiklopedik sözlük (E. Ercan, Çev.). Ankara: Yurt Kitap-Yayın.
Clauson, S. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth century Turkish. London: Oxford University.
Eckmann, J. (2014). Nehcü’l-Ferādı̇̄s. uştmaḫlarnın͡g açuq yolı (cennetlerin açık yolu) (S. Tezcan & H. Zülfikar, Yay.). Ankara: TDK Yayınları.
Ehmetyanov, R., Möhemmetinov, R., Nurieva, F. & Ganiev, F. (2014). Türkçe-Tatarca sözlük (M. Öner, Çev.). Ankara: TDK Yayınları.
Eliade, M. (2003). Dinler tarihine giriş (L. Arslan, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
Ercilasun, A. B. & Akkoyunlu, Z. (2018). Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk giriş-metin-çeviri-notlar-dizin. Ankara: TDK Yayınları.
Ergene, O. (2017). Gülistan tercümesi (Sibîcâbî, Çev.). Ankara: TDK Yayınları.
Ergin, M. (2018). Dede Korkut kitabı 1-2. Ankara: TDK Yayınları.
Ergönenç, D. & Bulgarova, M. (2024). Nogay Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Gömeç, S. Y. (2018). Türklerde aile. Düşünce ve Tarih Dergisi, 4(49), 4–15.
Günay, D. (2004). Dil ve iletişim. İstanbul: Multilingual Yayınları.
Gündüz, Ş. (2022). Din ve inanç sözlüğü. İstanbul: Vadi Yayınları.
Hançerlioğlu, O. (2000). İslâm inançları sözlüğü. Ankara: Remzi Kitabevi.
Kaçalin, M. S. (2011). Niyāzı̇̄ Nevāyī’nin sözleri ve Çağatayca tanıklar. Ankara: TDK Yayınları.
Kafesoğlu, İ. (2017). Türk millî kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Kaya, C. (2019). Uygurca Altun Yaruk: giriş, metin ve dizin. Ankara: TDK Yayınları.
Kaya, M. (2020). Halaçlar ve dilleri. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Koç, K., Bayniyazov A. & Başkapan V. (2021). Kazak Türkçesi-Türkiye Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Lakoff, G. & Johnson, M. (2015). Metaforlar hayat, anlam ve dil. İstanbul: İthaki Yayınları.
Lukasik, J. (2024). The etymology of the Turkic ev, eb, üj etc. ‘House’. Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 141(2024), 231–267.
Nadalyaev, V. M. vd. (1969). Drevnetyurkskiy slovar’. Leningrad: Izdat.
Nasakali, E. G. & Duranlı, M. (2019). Altayca-Türkçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Necip, E. N. (2008). Yeni Uygur Türkçesi sözlüğü (İ. Kurban, Çev.). Ankara: TDK Yayınları.
Ögel, B. (1978). Türk kültür tarihine giriş 3. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Ögel, B. (1995). Türk mitolojisi II. Ankara: TTK Basımevi.
Ölmez Kargı, Z. (1996). Şecere-i Terākime (Türkmenlerin soykütüğü). İstanbul: Simurg Yayınları.
Öner, M. (2015). Kazan-Tatar Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Özşahin, M. (2017). Başkurt Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Pekacar, Ç. (2011). Kumuk Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Räsänen, M. (1969). Versuch eines etymologischen wörterbuchs der Türksprachen. Helsinki: Oumalais-Ugrilainen Seura.
Sleptsov, P. A. (1972). Yakutsko-Russkiy slovar’. Moskva: İzdatel’stvo.
Stachowski M. (1997). Dolganische wortbildung. Kraków: Ksiegarnia Akademieka.
Starostin, S. & Dybo A. & Mudrak O. (2003). Etymological dictionary of the Altaic languages. Leiden, Boston: Brill.
Şeyyad, H. (2019). Yūsuf ve Zelı̇̄ḫā [gramer-metin-çeviri-notlar-sözlük-dizin-tıpkıbasım] (haz. İ. Taş). Ankara: TDK Yayınları.
Tavkul, U. (2020). Karaçay-Malkar Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Tekin, Ş. (2019). Uygurca metinler II Maytrısimit Burkancıların mehdîsi Maitreya ile buluşma Uygurca iptidaî bir dram. Ankara: TDK Yayınları.
Tenişev, E. R. (2001). Sravnitel’no-istoriçeskaya grammatika Tyurkskih yazıkov. leksika C. IV., Nauka.
Tietze, A. (2016). Tarihi ve etimolojik Türkiye Türkçesi lügati C. I. (A-E). Ankara: TÜBA.
Toparlı, R., H. Vural & R. Karaatlı (2019). Kıpçak Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Türkçe Sözlük. (2023). Ankara: TDK Yayınları.
Ünlü, S. (2012). Harezm-Altınordu Türkçesi sözlüğü. Konya: Eğitim Yayınevi.
Ünlü, S. (2013). Çağatay Türkçesi sözlüğü. Konya: Eğitim Yayınevi.
Wilkens, J. (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen Altuigurisch-Deutsch-Türkisch. Universitätsverlag Göttingen.
Yılmaz, E., Demir, N., & Küçük, M. (2013). Kısas-ı Enbiya. Ankara: TDK Yayınları.
Yudahin, K. K. (2011). Kırgız sözlüğü (A. Taymas, Çev.). Ankara: TDK Yayınları.
Yusupova, N. (2023). Türkçe-Özbekçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Yüce, N. (2014). Mukaddimetü’l-Edeb. Ankara: TDK Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
