Ses Kaydı Yapılan Görüşmelerde Arka Plan Gürültüsü Azaltımı: Kayıt ve Kayıt Sonrası İşleme Stratejileri
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.471Anahtar Kelimeler:
Görüşme tekniği- ses kaydı- arka plan gürültüsü- gürültü azaltma- dijital ses işlemeÖz
Bu çalışma, nitel araştırmalarda veri toplama sürecinde sıkça karşılaşılan ses kayıt kalitesi sorunlarına yönelik teknik ve metodolojik çözüm önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Özellikle saha ortamlarında gerçekleştirilen görüşmelerde kullanılan ses kayıtları; çevresel gürültü, mikrofon yerleşimi, akustik koşullar ve konuşmacıya özgü değişkenlerden etkilenmekte, bu durum verinin güvenilirliğini ve analiz edilebilirliğini azaltmaktadır. Çalışmada, kayıt öncesi ve sonrası süreçler için uygun mikrofon seçimi, temel akustik düzenlemeler ve filtreleme stratejilerine ek olarak Python ortamında geliştirilen dijital sinyal işleme (DSP) ve yapay zekâ (AI) temelli hibrit bir ses iyileştirme sistemi sunulmuştur. Bu doğrultuda sistem, enerji ve spektral düzlük temelli adaptif eşikleme, uğultu ve klik/plosive temizliği, tam-adaptif spektral gürültü azaltma ve konuşmayı ön plana çıkarma adımlarından oluşmakta ve ayrıca Demucs tabanlı kaynak ayrıştırma ve Whisper modeli ile gerçekleştirilen otomatik Türkçe transkripsiyon modülünü içermektedir. Sistem performansı, araştırmacı tarafından oluşturulan referans transkripsiyon ile model çıktısının karşılaştırılması yoluyla değerlendirilmiştir. Bu doğrulama sürecinde Kelime Hata Oranı (Word Error Rate, WER) ve Karakter Hata Oranı (Character Error Rate, CER) metrikleri hesaplanmış; Türkçe karakterlere yönelik normalizasyon işlemleri uygulanmıştır. Örnek doğrulama sonuçlarına göre sistem %79-%95 kelime doğruluğu ve %88-%97 karakter doğruluğu sağlamış; WER değeri 0.203 ve CER değeri 0.114 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, geliştirilen hibrit yapının hem ses iyileştirme hem de otomatik transkripsiyon doğruluğu açısından nitel araştırmalarda kullanılabilir bir teknik çerçeve sunduğunu göstermektedir.
Referanslar
Afifah, K., Arijal, M., Retdian, N., & Shima, T. (2018). Experiment on Hum Noise Suppression using N-path Notch Filter. 2018 International Symposium on Intelligent Signal Processing and Communication Systems (ISPACS), 519-522. https://doi.org/10.1109/ISPACS.2018.8923266
Aljumaily, R., & Abdulmohsin, H. (2024). Review: Noise Reduction Techniques for Enhancing Speech. Iraqi Journal of Science, 5798-5818. https://doi.org/10.24996/ijs.2024.65.10.38
Bhattacharya, P. C., & Tangsangiumvisai, N. (2017). An octave-scale multiband spectral subtraction noise reduction method for speech enhancement. 2017 IEEE 2nd International Conference on Signal and Image Processing (ICSIP), 346-350. https://doi.org/10.1109/SIPROCESS.2017.8124562
Bottalico, P. et. al. (2020). Reproducibility of Voice Parameters: The Effect of Room Acoustics and Microphones. Journal of voice: official journal of the Voice Foundation, 34(3), 320-334. https://doi.org/10.1016/j.jvoice.2018.10.016
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
Corbett, I. (2014). Mic It!: Microphones, Microphone Techniques, and Their Impact on the Final Mix. CRC Press.
Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.
Cui, P., Zhang, J., & Li, T. T. (2021). Research on Acoustic Environment in the Building of Nursing Homes Based on Sound Preference of the Elderly People: A Case Study in Harbin, China. Frontiers in Psychology, 12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.707457
Demir, Nurettin (2013). Ankara Örneğinde Ağızların Belgelenmesi İnceleme-Metinler Sözlük, TDK Yay., Ankara.
Eargle, J. (2012). The Microphone Book: From mono to stereo to surround - a guide to microphone design and application (2. bs). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780080473468
Ekici, M. (2019). Halk Bilgisi (Folklor) Derleme ve İnceleme Yöntemleri, Geleneksel Yay., Ankara.
Eldwaik, O., & F. Li, F. (2018). Mitigating Wind Induced Noise in Outdoor Microphone Signals Using a Singular Spectral Subspace Method. Technologies, 6(1), 19. https://doi.org/10.3390/technologies6010019
Erdal, K. Y. (2023). Dijital İçerik (Podcast) Üretiminde Ses ve Müzik Teknolojileri. İçinde M. Kaptan (Ed.), Güzel Sanatlar Üzerine Güncel Konular ve Araştırmalar. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub291
Fox, C. B., Israelsen-Augenstein, M., Jones, S., & Gillam, S. L. (2021). An Evaluation of Expedited Transcription Methods for School-Age Children’s Narrative Language: Automatic Speech Recognition and Real-Time Transcription. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 64(9), 3533-3548. https://doi.org/10.1044/2021_JSLHR-21-00096
Griffin, A., Zorilă, T.-C., & Stylianou, Y. (2015). Improved face-to-face communication using noise reduction and speech intelligibility enhancement. 2015 IEEE International Conference on Acoustics, Speech and Signal Processing (ICASSP), 5103-5107. https://doi.org/10.1109/ICASSP.2015.7178943
Horvat, E. et. al. (2013). The beginner’s guide to doing qualitative research: How to get into the field, collect data, and write up your project. Teachers College Press.
Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Konuma, Y., & Asakura, T. (2023). Effects of microphone mounting location and gender on accuracy in speech recognition using a throat microphone. JASA Express Letters, 3(9), 095203. https://doi.org/10.1121/10.0020988
Krueger, R. A. (2014). Focus groups: A practical guide for applied research. Sage publications. https://books.google.com/books?hl=tr&lr=&id=8wASBAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=focus+groups+a+practical+guide&ots=XgfNCB7NmX&sig=54PJ7gSe9xd4_9DJTTRVdgdUGUY
Liu, R. (2022). Speech noise reduction system based on combined filter. 2022 IEEE Conference on Telecommunications, Optics and Computer Science (TOCS), 611-616. https://doi.org/10.1109/TOCS56154.2022.10016136
MacCallum, J. K., Olszewski, A. E., Zhang, Y., & Jiang, J. J. (2011). Effects of Low-pass Filtering on Acoustic Analysis of Voice. Journal of voice : official journal of the Voice Foundation, 25(1), 15-20. https://doi.org/10.1016/j.jvoice.2009.08.004
Magsi, H., Sodhro, A. H., Chachar, F. A., & Abro, S. A. K. (2018). Analysis of signal noise reduction by using filters. 2018 International Conference on Computing, Mathematics and Engineering Technologies (iCoMET), 1-6. https://doi.org/10.1109/ICOMET.2018.8346412
Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
Nian, Z., Tu, Y.-H., Du, J., & Lee, C.-H. (2021). A Progressive Learning Approach to Adaptive Noise and Speech Estimation for Speech Enhancement and Noisy Speech Recognition. ICASSP 2021 - 2021 IEEE International Conference on Acoustics, Speech and Signal Processing (ICASSP), 6913-6917. https://doi.org/10.1109/ICASSP39728.2021.9413395
Öçalan, M. (2006). Ağız Araştırmalarında Bilişim Teknolojilerinin Kullanılması ve Ağız Tezleri İçin Yenilik Önerileri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(20), 169-189.
Özkurt, C. (2025). Investigation of the Effectiveness of Audio Processing and Filtering Strategies in Noisy Environments on Speech Recognition Performance. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(1), 222-247. https://doi.org/10.47495/okufbed.1457532
Özyıldırım, M. C. (2010). Kapalı Mekânların Akustik Tasarımında Ses Güçlendirme Sistemlerinin Uygulanma Koşulları. http://hdl.handle.net/11527/8238
Poulos, J., & Valle, R. (2021). Character-based handwritten text transcription with attention networks. Neural Computing and Applications, 33(16), 10563-10573. https://doi.org/10.1007/s00521-021-05813-1
Ramli, R. M., Noor, A. O. A., & Abdul Samad, S. (2017). Noise cancellation using selectable adaptive algorithm for speech in variable noise environment. International Journal of Speech Technology, 20(3), 535-542. https://doi.org/10.1007/s10772-017-9425-1
Retdian, N., & Afifah, K. (2020). Hum Noise Suppression Using an On-chip N-path Notch Filter. 2020 27th IEEE International Conference on Electronics, Circuits and Systems (ICECS), 1-4. https://doi.org/10.1109/ICECS49266.2020.9294831
Rogers, D. et. al. (2020). The City Under COVID-19: Podcasting as Digital Methodology. Tijdschrift Voor Economische En Sociale Geografie, 111(3), 434-450. https://doi.org/10.1111/tesg.12426
Roy, S. K., & Paliwal, K. K. (2021). A noise PSD estimation algorithm using derivative-based high-pass filter in non-stationary noise conditions. EURASIP Journal on Audio, Speech, and Music Processing, 2021(1), 32. https://doi.org/10.1186/s13636-021-00220-9
Segerstrom, E., Vanfretti, L., Mishra, C., Xu, X., Jones, K. D., & Gardner, R. M. (2022). Using Spectral Flatness to Detect and Label Power System Oscillations in the Presence of Intermittent Broadband Noise. 2022 IEEE Power & Energy Society General Meeting (PESGM), 1-5. https://doi.org/10.1109/PESGM48719.2022.9917166
Seidman, I. (2006). Interviewing as qualitative research: a guide for researchers in education and the social sciences (3. ed.). Teachers College Press.
Taylor, S. J., Bogdan, R. & DeVault, M. J. (2016). Introduction to qualitative research methods: A guide book and resource. 4. Ed. John Wiley& Sons.
Thompson, C. B., & Panacek, E. A. (1998). Basics of research (part 13): Qualitative research—An example. Air Medical Journal, 17(3), 121-124. https://doi.org/10.1016/S1067-991X(98)90110-9
Titze, I. R., & Winholtz, W. S. (1993). Effect of microphone type and placement on voice perturbation measurements. Journal of Speech and Hearing Research, 36(6), 1177-1190. https://doi.org/10.1044/jshr.3606.1177
Torresin, S. et. al. (2020). Acoustics for Supportive and Healthy Buildings: Emerging Themes on Indoor Soundscape Research. Sustainability, 12(15), 6054. https://doi.org/10.3390/su12156054
Tracy, S. J. (2013). Qualitative research methods: Collecting evidence, crafting analysis, communicating impact. Wiley-Blackwell.
Vergili, S. (2017). Kayıt Edilmiş İnsan Sesinde Konuşma Anlaşılırlığının Değerlendirilmesi ve Anlaşılırlığı Etkileyen Faktörler. Journal of International Social Research, 10(50), 1021-1026. https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1731
Wang, W., & Yu, G. (2025). A-weighted Short-Time Fourier Transform: Enhanced Acoustic Signal Analysis of Rotating Machinery. Içinde Z. Wang, K. Zhang, K. Feng, Y. Xu, & W. Yang (Ed.), Proceedings of the TEPEN International Workshop on Fault Diagnostic and Prognostic (ss. 282-292). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-73407-6_27
Yin, R. K. (2011). Qualitative research from start to finish. The Guilford Press.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
