Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi (ANKAD), uluslararası hakemli bir dergidir. Dergimizde çift taraflı kör hakemlik sistemi uygulanmaktadır. Dergimiz ülkemiz ve tüm dünyadaki sosyal bilimler alanındaki araştırma ve incelemelere katkı sağlamaktan memnuniyet duymaktadır.
Ekonomik Kompleksite Hakkında Yapılan Çalışmaların VOSviewer Kullanılarak Bibliyometrik Analizi
Ekonomik kompleksite kavramı, bir ülkenin veya bölgenin üretim yapısındaki çeşitliliği ve gelişmişliği anlamak için giderek daha fazla ilgi gören bir araştırma alanı haline gelmiştir. Bu alandaki bibliyometrik analizler, konunun zaman içindeki evrimini, temel temalarını, önde gelen araştırmacıları ve coğrafi dağılımını ortaya koymaktadır. Yapılan çalışmalar, ekonomik kompleksite araştırmalarının özellikle 2000'li yılların başından itibaren hızla artığını göstermektedir. Başlangıçta daha çok ekonometri ve istatistik odaklı olan bu alan, zamanla inovasyon, uluslararası ticaret, gelir eşitsizliği ve sürdürülebilir kalkınma gibi farklı disiplinlerle kesişerek genişlemiştir. Araştırmacılar, ekonomik kompleksite endekslerinin ülkelerin ekonomik büyüme potansiyelini, krizlere karşı direncini ve teknolojik ilerlemesini açıklamadaki rolünü incelemektedir. Bibliyometrik bulgulara göre, ürünler üreten ve ihraç eden ülkelerin daha yüksek ekonomik performans gösterdiği fikri, birçok çalışmanın ortak noktasıdır. Bu analizler, gelecekteki araştırmalar için potansiyel boşlukları ve işbirliği alanlarını belirlemede önemli bir araç teşkil etmektedir. Özellikle ekonomik kompleksitenin bölgesel düzeyde incelenmesi ve farklı sosyo-ekonomik bağlamlardaki etkilerinin araştırılması, gelecek çalışmalar için verimli alanlar sunmaktadır. Ekonomik kompleksiteyi konu edinen çalışmalar, Web of Science veri tabanından alınmıştır. Veri tabanından ulaşılan 1216 çalışma ise VOSviewer yazılımının 1.6.20.0 versiyonu üzerinden analiz edilmiştir. Yapılan bu çalışma ekonomik kompleksite konusunda Türkiye’de yapılan ilk bibliyometrik analiz olması hasebiyle alana mütevazi bir katkı sağlamaktadır, gelecekteki çalışmalar için referans kaynağı niteliğindedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Yeşil Stratejik Liderlik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması
Bu çalışmanın amacı, uluslararası literatürde geçerliliği kanıtlanmış olan Yeşil Stratejik Liderlik Ölçeği’ni Türkçeye uyarlamak ve Türkiye bağlamında psikometrik özelliklerini incelemektir. Küresel çevre sorunlarının artan etkisi, işletmelerin sürdürülebilirlik odaklı stratejik karar alma süreçlerinde çevreci liderlik biçimlerini ön plana çıkarmaktadır. Bu bağlamda, yeşil stratejik liderlik; liderlerin çevresel fırsat ve tehditleri öngörebilme, değişime uyum sağlayabilme ve çevresel bilgiyi örgüte entegre etme becerilerini kapsayan bütüncül bir liderlik yaklaşımıdır. Araştırma, ölçeğin dilsel eşdeğerliğinin sağlanması amacıyla ileri-geri çeviri yöntemi ile başlamış; ardından 211 üniversite çalışanından elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve güvenilirlik testleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, ölçeğin üç boyutlu yapısının (yeşil öngörü, yeşil uyum, yeşil kavrama) Türkçe örneklemde geçerliliğini koruduğunu göstermiştir. Ölçek maddelerinin faktör yükleri 0.79–0.98 aralığında olup, Cronbach’s Alpha değerleri 0.964–0.981 arasında bulunmuştur. Ayrıca Ortalama Varyans Açıklaması (AVE) değerlerinin 0.80’in üzerinde ve Heterotrait-Monotrait (HTMT) oranlarının 0.68’in altında olması, ölçeğin yakınsak ve ayırt edici geçerliliğini desteklemektedir. Sonuç olarak, Yeşil Stratejik Liderlik Ölçeği’nin Türkçe formunun hem teorik hem de uygulamalı araştırmalarda güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceği belirlenmiştir. Bu çalışma, Türkiye’de yeşil liderlik literatüründeki ölçek eksikliğini gidermekte, aynı zamanda işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik stratejilerinde liderlik yetkinliklerini analiz etmeleri için pratik bir araç sunmaktadır.
Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Lokasyon Politikaları: Türkiye ve İngiltere Örneği
Bu çalışmanın amacı, birinci basamak sağlık hizmetlerine yönelik lokasyon politikalarını Türkiye ve İngiltere sağlık sistemi özelinde incelemektir. Araştırma bulgularına göre birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamında aile hekimliği modeli, Türkiye ve İngiltere’de farklı şekillerde yürütülmektedir. Bu anlamda İngiltere’de birinci basamak hekimlerinin hasta seçme hakkı ve zorunlu sevk sistemi bulunurken, söz konusu unsurlar Türkiye’nin sağlık sisteminde yer almamaktadır. Öte yandan birinci basamak sağlık kurumlarının lokasyonları Türkiye’de belirli yönetmelikler doğrultusunda belirlenirken, İngiltere’de coğrafi bilgi sistemleri (CBS) analizi kullanılmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre bireylerin sağlık durumlarında ve sağlık taleplerinde sağlık coğrafyasının önemli bir yeri bulunduğu, bu anlamda tasarlanacak etkili sağlık politikaları aracılığıyla olumlu sağlık sonuçlarına ulaşılabileceği ve sağlık harcamalarının azaltılabileceği tespit edilmiştir.
Örgütsel Yabancılaşma-Sessiz İstifa İlişkisinde Bir Model Önerisi
Örgütsel yabancılaşma ve sessiz istifa örgütsel davranış alanyazınında gündemde olan kritik kavramlardır. Çalışanların örgütlerinde kendilerini anlamsız, değersiz ve aidiyetsiz hissetmeleri sonucunda psikolojik olarak örgütlerinden kopmasını anlatan örgütsel yabancılaşma, çalışanların üretkenliğini ve verimini düşüren bir örgütsel davranış biçimidir. Covid-19 pandemisi döneminde uygulanan kısıtlamalar ve örgütler tarafından belirlenen koşullar çalışanların işlerine yabancılaşmalarında önemli bir faktör olmuştur. Pandemi sonrasında küresel bir olgu haline gelen sessiz istifa kavramı ise çalışanların işin sadece tanımına ve minimum gereklerine göre performans göstermeleri gibi tepkisel davranışlarını tanımlamakta, farklı kuşaklardan ve farklı kültürlerden birçok çalışanı etkilemektedir. Bu iki kavram arasındaki ilişkinin incelendiği araştırmanın veri setini Google Scholar, YÖK Tez Merkezi, ProQuest, Web of Science veritabanlarında 1980-2025 yılları arasında yayınlanan, “Örgütsel Yabancılaşma” ve “Sessiz İstifa” anahtar kelimeleri kullanılarak belirlenen 114 yayın oluşturmaktadır. Araştırmada, örgütsel yabancılaşma ile sessiz istifa arasında pozitif ilişki olduğu, sessiz istifanın örgütsel yabancılaşmanın bir sonucu olduğu ve diğer örgüt içi faktörlerin sessiz istifayı öncelikle örgütsel yabancılaşmaya neden olarak etkilediği sonucuna ulaşılmış ve bu sonuçlara dayanarak bir model önerisi sunulmuştur. Modelin, özellikle bu kavramların ampirik analizini hedefleyen araştırmalara ve boylamsal çalışmalara zemin oluşturması öngörülmektedir. Diğer yandan model, sessiz istifa davranışlarını hedef alan örgüt politikalarına da yön verme potansiyeline sahiptir. Araştırma sonuçları sessiz istifa sürecinin önüne geçmeyi hedefleyen düzenlemelerin ancak bu sürecin nedeni olan örgütsel yabancılaşmayı önlemeye yönelik programlar temelinde mümkün olabileceğine işaret etmektedir.
Yerliye Bağlılık: Tüketici Etnosentrizminin ve Yerlici Eğilimlerin Çankırı Kaya Tuzu Tercihleri Üzerindeki Etkisi
Bu çalışma, tüketici etnosentrizmi ve yerlici eğilimlerin, yerel bir ürün olan Çankırı kaya tuzuna yönelik satın alma niyeti üzerindeki etkilerini ve bu etkide ürün değerlendirme algısının aracı rolünü incelemektedir. Aynı örneklem üzerinde iki farklı modelin karşılaştırmalı olarak test edilmesi, farklı tüketici motivasyonlarının yerel ürün tercihleri üzerindeki etkisini daha bütüncül şekilde değerlendirmeye imkân vermektedir. 408 katılımcı verisiyle yapılan araştırma sonucunda, hem etnosentrizmin hem de yerlici eğilimlerin satın alma niyeti üzerinde anlamlı ve pozitif yönde etkili olduğu; ürün değerlendirme algısının ise bu ilişkide istatistiksel olarak anlamlı bir kısmi aracılık üstlendiği görülmüştür. Çalışma, kültürel değerlerle ürün algılarının birlikte ele alınmasının, yerel ürünlerin pazarlanmasında etkili stratejiler geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda araştırma, yerel ürün tüketimi bağlamında karşılaştırmalı aracı değişken analizi sunarak literatüre kavramsal bir derinlik kazandırmakta ve pazarlama uygulamaları için anlamlı çıkarımlar sunmaktadır.
Instagram'a Uygun Yemekler: Instagram'ın Yeme Davranışları Üzerindeki Etkisi
Fotoğraf paylaşım platformu olmanın ötesine geçerek dijital çağın güçlü bir pazarlama aracı haline gelen Instagram, tüketici davranışlarında oldukça etkilidir. Instagram'ın üç ana etkisi vardır: kişisel ilgi alanlarını ve kültürel değerleri sergilemek, sosyal trendleri ve ifade biçimlerini desteklemek ve insanların farklı kültürler ve yemeklerle etkileşime girebilecekleri bir ortam yaratmak. Yiyecek ve içecek sektöründe yapılan önceki çalışmalar, Instagram'daki görsel olarak çekici içeriklerin duygusal tepkileri tetikleyebileceğini, mutfak yaratıcılığını teşvik edebileceğini ve farklı mutfakların keşfedilmesini sağlayabileceğini göstermiştir. Bu çalışma, nitel araştırma tasarımı çerçevesinde Instagram'daki görsel içeriğin tüketicilerin yeme davranışlarını nasıl şekillendirdiğini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, 40 kişi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve toplanan nitel veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Bu doğrultuda beş ana tema belirlenmiştir: Görsel içerik, yeme alışkanlıkları, evde yemek pişirme, yeni tarifleri deneme ve farklı mutfakları deneme. Çalışma, Instagram'a uygun yiyeceklerin tüketicilerin yeme davranışları üzerinde etkisi olduğu ve maruz kaldıkları görsellerin içeriğinin bu etkinin yönünü belirlediği sonucuna varmıştır. Bu bağlamda, Instagram'ın yeme davranışlarını şekillendirmedeki ikili rolü vurgulanmış ve bu çalışmada çeşitli akademik ve sektörel öneriler geliştirilmiştir.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı Öğrenme Çıktıları ile 2024 Erken Çocukluk Eğitimi Programının Kazanım ve Göstergelerinin 21. Yüzyıl Becerilerine Yer Verme Durumu Açısından Karşılaştırılması
Bu araştırma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı Öğrenme Çıktıları ile 2024 Erken Çocukluk Eğitimi Programının Kazanım ve Göstergelerinin 21. Yüzyıl Becerilerine yer verme durumu açısından karşılaştırılması amacıyla gerçekleştirilen nitel bir çalışmadır. Bu çalışmada doküman olarak “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı ile 2024 Erken Çocukluk Eğitimi Programı” analiz edilmiştir. Analizde kullanılan 21. yüzyıl becerileri; P21 sınıflandırmasına göre 3 ana tema, 11 alt tema ve alt temaları içeren kodlardan oluşturulmuş. Temalar; öğrenme ve yenilik becerileri, bilgi, medya ve teknoloji becerileri; Alt Temalar; yaratıcılık ve yenilenme, eleştirel düşünme ve problem çözme, iletişim, işbirliği, bilgi okuryazarlığı, medya okuryazarlığı, bilgi ve iletişim teknolojileri(bit) okuryazarlığı, esneklik ve uyum, inisiyatif alma ve özdenetim, üretkenlik ve hesap verilebilirlik, liderlik ve sorumluluk, yaşam ve kariyer becerileridir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Programının öğrenme çıktıları ile 2024 Erken Çocukluk Eğitimi Programının kazanım ve göstergelerinin 21. Yüzyıl Becerilerine yer verme sıklığı karşılaştırılmasında; Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Programı öğrenme çıktılarında 2024 Erken Çocukluk Eğitimi Programı kazanım ve göstergelerine göre daha fazla sayıda 21. Yüzyıl becerisinin yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Yalvaç'ın Kültürel Miras Turizmine Yönelik Sürdürülebilir Bir Ön Planlama Modeli Önerisi
Sürdürülebilir miras turizmi gelişimi, yerel toplulukların bakış açılarını ön plana çıkaran katılımcı planlama çerçevelerine olan ihtiyacı giderek artırmaktadır. Bundan hareketle bu çalışmanın amacı, Yalvaç’ta yerel halkın kültürel miras değerlerini, sürdürülebilirliği ve kültürel miras turizmini nasıl algıladıklarını araştırmak ve yerel mirası turizme entegre etmek için sürdürülebilir bir ön planlama modelini önermektir. Nitel bir tasarım kullanılarak, yapılandırılmış nitel bir çevrimiçi form aracılığıyla yerel halktan (n = 71) veriler toplanmış ve MAXQDA’da içerik analizi yoluyla analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların daha güçlü yönetişim/yönetim kapasitesine ve daha etkili farkındalık ve iletişim çabalarına duyulan ihtiyacı vurgularken, sürdürülebilirliği sadece mirası korumak değil, aynı zamanda günlük uygulamalar, hikayeler ve deneyime dayalı uygulamalarla mirası canlı tutmak olarak çerçevelendirdiklerini göstermektedir. Ortaya çıkan temaların ilişkisel yorumuna dayalı olarak, dokuz boyutlu bir planlama çerçevesi önerilmektedir: Tanıma, bilinçlendirme, koruma, yaşatma, niş haline getirme, paylaşma, kalkınma, refah ve performans. Mirasın turizme entegrasyonu için katılımcı, süreç odaklı ve yerel duyarlılığa sahip bir aşama mantığı sunan bu model, sonraki çok paydaşlı test ve iyileştirmelere rehberlik edebilecek, bağlama özgü bir başlangıç çerçevesi sunmaktadır.
Osmanlı İmparatorluğu’nda Mekanik Saatler: Teknolojik Benimseme ve Kültürel Dönüşüm (16. ve 19. Yüzyıllar)
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nda mekanik saatlerin gelişimini yüzyıllar bazında ele almaktadır. Araştırma, Kemal Özdemir’in Osmanlı İmparatorluğu’ndan Günümüze Saatler (1993) ile Doğan Gündüz’ün Alaturka’dan Alafranga’ya Zaman (2015) adlı eserlerini ve bu çalışmalarda kullanılan birincil kaynakları eleştirel bir yaklaşımla yeniden değerlendirmektedir. Çalışma ayrıca, konuya ilişkin bugüne kadar yapılmış araştırmaları bütüncül bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Tarihsel araştırma yöntemi ile sistematik literatür taramasını bir arada kullanan bu çalışma, mekanik saatlerin Osmanlı toplumunda benimsenmesini ve dönüşümünü şekillendiren kültürel ve kurumsal faktörleri ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, Osmanlı saatçiliğinin gelişiminde önemli bir yere sahip olan Mevlevi saatçilerin katkıları analiz edilmekte; Mevlevilik ile saatçilik arasındaki ilişki incelenmektedir. Çalışma, mekanik saatlerin Osmanlı’da yaygınlaşmasının tekil bir nedene indirgenemeyeceğini, aksine farklı kültürel ve kurumsal dinamiklerin etkileşimi sonucunda şekillendiğini ortaya koymaktadır. Mekanik saatlerin zaman algısına ilişkin felsefî boyutları ise çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır.
Uluslararası Haber Ajanslarının Haber Yazım Teknikleri Açısından Karşılaştırmalı İçerik Analizi: the Associated Press, Reuters, Kyodo News ve Anadolu Ajansı Örneği
Araştırmada uluslararası ajans haberciliğinde siyasi haberlerin yazımında ne tür haber yazım tekniklerinin kullanıldığını ve 5N1K öğelerinin ne oranda yanıtlandığını ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmada üç aşamalı yöntem izlenmiştir: literatür taraması, içerik analizi ve karşılaştırmalı analiz yöntemi. İlk önce araştırmanın kavramsal çerçevesine yönelik literatür taraması yapılmıştır. Ardından Minds International’e üye haber ajanslarından the Associated Press, Reuters, Kyodo News ve Anadolu Ajansının resmi sitelerinden toplam 160 adet siyasi haber rastgele örnekleme tekniğiyle araştırma örneklemi olarak seçilmiştir. Örneklem olarak seçilen 160 adet siyasi haber içerik analizi yöntemiyle analiz edilmekle birlikte içerik analizinden elde edilen istatistiksel veriler karşılaştırmalı yöntemle analiz edilmiştir. Araştırma verileri söz konusu haber ajanslarının resmi sitelerinden manuel olarak toplanmıştır. Araştırma sonucunda; incelenen siyasi haberlerde 5N1K öğelerinin ajanslara göre farklı oranda yanıtlandığı, AP ve Anadolu Ajansı haberlerinde ters piramit tekniğinin ağırlıklı olarak tercih edildiği, Reuters haberlerinde kum saati tekniğinin ve Kyodo News haberlerinde T modelin ağırlıklı olarak kullanıldığı ortaya konulmuştur. Ayrıca kullanılan haber yazım teknikleri ve 5N1K öğelerinin yanıtlanma oranı açısından the Associated Press ile Anadolu Ajansı arasında bir benzerlik olduğu saptanmıştır.
Ekonomik Büyümenin Düşük Karbonlu Ürün Ticareti Üzerindeki Etkisi: ABD Örneği
Ülkelerin ekonomik büyüme hedefleri sürdürülebilir olmayan enerjiye olan talebi artırarak başta fosil yakıtlar olmak üzere çeşitli kaynakların kullanımı sonucunda sera gazlarının hızla artmasına neden olmaktadır. Artan sera gazları iklimin hızlı şekilde değişmesine ve sürdürülemez ekonomik büyümeye neden olmaktadır. Bu bağlamda yeni enerji ağlarının ortaya konulmasına, yeni alternatif enerji kanalları ile birlikte küresel ısınma sorunun ortadan kaldırılmasına neden olması bakımından kilit unsur olarak görülen “düşük karbon ekonomisi” ön plana çıkmaktadır. Çalışma, düşük karbonlu ürün ticareti fonksiyonunda yenilenebilir enerji tüketimi, CO2 emisyonu, sanayi istihdamı ve ekonomik büyüme arasındaki kısa ve uzun vadeli nedensel etkileşimi incelemektedir. Ampirik kanıtlar, seçilen ABD ülkesi için 1991-2021 yılları arasındaki yıllık dönemlere ait panel verilerine dayanmaktadır. Çalışma, yenilenebilir enerji tüketiminin, sanayi istihdamı ve emisyonların düşük karbonlu ürün ticareti arasında pozitif ilişki olduğunu ortaya koyarken ekonomik büyümenin düşük karbonlu ürün ticareti üzerinde azaltıcı etkisi olduğu doğrulanmaktadır. Etkili politika çıkarımları sayesinde Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşmak için modern ve çevre dostu enerji kaynaklarını ön plana çıkarırken aynı zamanda ekonomik büyüme sağlanabilir.
Biyoloji Dersinde Farklılaştırılmış Öğretimin Öğrencilerin Canlılar Dünyası Konusundaki Akademik Başarılarına Etkisi
Bu çalışmanın amacı, biyoloji dersinde farklılaştırılmış öğretim uygulamalarının 9. sınıf öğrencilerinin akademik başarıları ile bilişsel, duyuşsal ve psikomotor becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, karma araştırma yöntemi ile açıklayıcı desende tasarlanmıştır. Nicel boyutta, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmış; deney grubunda 35, kontrol grubunda ise 34 öğrenci yer almıştır. Nitel boyutta ise öğrenci günlükleri ve yarı yapılandırılmış görüşme formlarından elde edilen veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Nicel verilerin analizinde ilişkili örneklem t-testi, Wilcoxon işaretli sıralar testi, bağımsız örneklem t-testi kullanılmıştır. Bulgular, deney grubu öğrencilerinin akademik başarılarında anlamlı bir artış olduğunu ve bu artışın özellikle orta ve üst düzey öğrencilerde daha belirgin olduğunu ortaya koymuştur. Nitel bulgular ise farklılaştırılmış öğretimin öğrencilerde öğrenmenin kalıcılığını artırdığını, derse olan ilgiyi geliştirdiğini, iş birliği ve kendini ifade etme becerilerini desteklediğini göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, farklılaştırılmış öğretimin biyoloji eğitiminde öğrencilerin çok boyutlu gelişimlerini destekleyen etkili bir yaklaşım olduğunu ortaya koymaktadır.
Dinamik Fiyatlandırmanın Bibliyometrik Analizi
Dinamik fiyatlandırma, firmaların pazarlama performansını artırmak ve gelir optimizasyonu sağlamak amacıyla kullanılan en etkili fiyatlandırma stratejilerinden biri hâline gelmiştir. Talep, stok seviyeleri ve rekabet koşullarına bağlı olarak fiyatların gerçek zamanlı biçimde ayarlanmasına olanak tanıyan dijital teknolojiler sayesinde; havayolu taşımacılığı, konaklama, e-ticaret ve enerji piyasaları gibi sektörlerde yaygın olarak benimsenmektedir. Bu çalışma, dinamik fiyatlandırma alanındaki küresel araştırmaları incelemek amacıyla alanın entelektüel yapısını, araştırma eğilimlerini ve temel katkı sağlayan aktörleri belirlemek üzere kapsamlı bir bibliyometrik analiz gerçekleştirmektedir. “Dynamic pricing” arama terimi kullanılarak 2023 yılına kadar Web of Science, ScienceDirect ve Google Scholar veri tabanlarında indekslenen yayınlar derlenmiştir. Sistematik tarama kriterlerinin — yinelenen çalışmaların, İngilizce olmayan dokümanların, kitapların, kitap bölümlerinin, editöryal yazıların, mektupların ve araştırma niteliği taşımayan materyallerin çıkarılması — uygulanmasının ardından, nihai olarak 985 adet hakemli araştırma makalesi analiz edilmiştir.Atıf analizi, eş-atıf (co-citation) analizi ve anahtar kelime eş-oluşum (co-occurrence) analizi dâhil olmak üzere çeşitli bibliyometrik teknikler, RStudio ortamında bibliometrix paketi ve VOSviewer yazılımı kullanılarak uygulanmıştır. Bulgular; yayın eğilimlerini, etkili yazarları, önde gelen ülkeleri, seçkin dergileri ve dinamik fiyatlandırma araştırmalarındaki baskın temaları ortaya koymaktadır. Çalışma, dinamik fiyatlandırma literatürünün gelişimine ilişkin yapılandırılmış bir genel çerçeve sunarak uygulayıcılar için pratik çıkarımlar sağlamakta ve gelecekteki akademik araştırmalar için yönlendirici öneriler sunmaktadır.
Küresel Finansal Piyasalarda Kriz Dönemlerinde Bağlantılılık: TVP-VAR ve BSTS Yaklaşımları
Bu çalışmanın amacı, Covid-19 ile Rusya-Ukrayna savaşı ve 2024 ve sonrasında yaşanan ekonomik ve politik belirsizlik dönemlerinde, küresel finansal piyasalar arasındaki oynaklık yayılımını ve nedensellik ilişkilerini incelemektir. Bu amaca yönelik olarak, 01.01.2018-13.07.2025 dönemine ait günlük MSCI endeks verileri kullanılarak zamanla değişen ilişkileri modellemek için Zamanla Değişen Parametreli Vektör Otoregresyonu (TVP-VAR, Time-Varying Parameter Vector Autoreression Model) analizi ve nedensellik yapısını ortaya koymak için Bayesyen Yapısal Zaman Serisi (BSTS, Bayesian Structural Time Series) yöntemleri kullanılmıştır. TVP-VAR analiz sonuçları, özellikle pandemi ve savaş döneminde oynaklık yayılımının kısa vadede yoğunlaştığını, ancak son dönemde yaşanan ekonomik ve politik belirsizlik dönemlerinde kısa vadeli şokların uzun vadeye sarktığını göstermektedir. Ayrıca EM ve World endekslerinin net bilgi yayıcı olduğunu, en yüksek bilgi alıcısının Asia endeksi olduğu ve onu Europe endeksinin takip ettiğini göstermektedir. Diğer yandan, pandemi ve savaş dönemindeki oynaklık yayılımının kısa sürede sönümlendiği, ancak son dönemde yaşanan ekonomik-politik belirsizlik döneminde oynaklık yayılımının kalıcı hale geldiği belirlenmiştir. BSTS analizleri sonucunda elde edilen bulgular incelendiğinde ise, TVP-VAR sonuçlarını doğrular nitelikte olduğu görülmüştür. Kriz dönemlerinde özellikle Asia ve EM endekslerinin daha kırılgan hale geldiği, güven aralıklarının genişlediği ve bu iki piyasanın belirsizliklere karşı daha duyarlı hale geldiği tespit edilmiştir. Bu iki piyasanın dışsal şoklardan negatif yönde etkilendiği belirlenmiştir.
Suriye’deki Tarihsel Süreçlerin Osmanlı’dan Günümüze Sosyo-Politik ve Edebi Yansımaları
Suriye’nin kültürel ve edebi dönüşümü, Ortadoğu’daki ideolojik çatışmalar, modernleşme ve milliyetçilik hareketleriyle yakından ilişkilidir. Edebiyatın, bir toplumda yeni nesilleri şekillendirmek ve kültürel mirası aktarmak için bir araç olarak kullanılması bilinen bir gerçektir. Edebiyat, Ortadoğu’da Batı kültürünün yayılmasında önemli bir araç olarak kullanılmıştır. 19. ve 20. Yüzyılda, edebiyatın eğitimdeki öneminin farkedilmesi, Suriye ve Mısır gibi bölgelerde de edebiyata olan ilgiyi artırmıştır. Suriye’de, Batılı değerleri aktaran edebiyat, özelikle de çocuk edebiyatı 19’uncu yüzyılın ortalarından itibaren hızla gelişmiş ve birçok edebiyatçı bu alanda eserler vermeye başlamıştır. Suriye tarihine bakıldığında ülkenin içinden geçmiş olduğu tarihi ve siyasi süreçlerin ülke edebiyatını etkilediği görülmektedir. Örneğin Osmanlı Devleti’nin son döneminde yeni gelişmeye başlayan edebiyat, şekil ve içerik bakımından daha çok Batı edebiyatını taklide dayanan, kendi öz kültürüne bağlı Arap milliyetçiliği temalı edebiyat özelliği taşımaktadır. 1920’li yıllardan 1960’lı yıllara kadarki dönemde, mandacılık karşıtı Arap milliyetçiliği temalarıyla bezeli bir edebiyat ortaya çıkmıştır. Bu dönemde edebiyata, millî ve manevi değerlerle bezeli Arap milliyetçiliği temaları yoğun olarak işlenmiştir. 1971’den sonra iktidara gelen Baas rejimi döneminde edebi eserlerde Baas rejiminin ideolojisini yansıtan sosyalist ve seküler temaların ön plana çıktığı gözlemlenmektedir. Bu farklılaşmanın, dönemin edebiyatçıları arasında ideolojik ayrışmalara yol açtığı da görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Suriye’nin tarihsel süreçler içinde yaşadığı siyasi, kültürel ve edebi dönüşümü incelemek, özellikle Batı etkisiyle şekillenen edebiyatın bu değişimlerdeki rolüne dikkat çekmektir. Ayrıca Suriye edebiyatındaki ideolojik ve tematik dönüşümleri, tarihsel ve siyasi bağlamlar çerçevesinde analiz emektir. Çalışmada tarihsel analiz ve edebi inceleme yöntemleri kullanılmıştır. Dönemin edebiyatçıları ve eserlerine atıflar yapılarak, siyasi ve kültürel değişimlerin bu metinlere yansımaları değerlendirilmiştir.
Sanayi Coğrafyası Açısından Bir İnceleme: Kayseri Organize Sanayi Bölgesi
Kayseri şehri, tarih boyunca Anadolu’nun ticari ve iktisadi faaliyetlerinde önemli bir yere sahip olmuştur. Cumhuriyet öncesi dönemde şehrin imalat faaliyetlerine bakıldığında el sanatlarına dayalı bir üretimin olduğu görülmektedir. Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan kamu yatırımları şehirdeki üretim şeklini ve çeşitliliğini değiştirmiştir. 1960’lı yıllardan itibaren kamunun yanı sıra özel sektörde şehrin sanayileşmesinde rol oynamaya başlamıştır. 20. yüzyılın son çeyreğine gelindiğinde ise sanayileşme alanında yaşanılan gelişmeler şehirde Organize Sanayi Bölgesi (OSB)’nin kurulmasına zemin hazırlamış ve 1980’de Kayseri OSB faaliyete girmiştir. Kayseri OSB’nin etkilerinin neler olduğu sorusuna cevap arayan bu çalışma Kayseri OSB’nin etkilerini coğrafi bir perspektiften ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji deseninden yararlanılmıştır. Çalışmanın amacına uygun olarak araştırmacılar tarafından hazırlanılan yarı yapılandırılmış görüşme formu gerekli izinler alınarak, Kayseri OSB’de faaliyet gösteren 50 firma yetkilisine uygulanmış ve veriler toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde nitel veri çözümleme yöntemlerinden içerik analizinden yararlanılmış ve araştırma bulguları beş temel boyut altında toplanmıştır. Bunlar “OSB’nde bulunma sebebi”, “OSB’nin firmaya etkisi”, “OSB’ndeki firmaların sorunları”, “OSB yönetiminden beklentiler”, “OSB’nin Kayseri şehrine etkisi” şeklindedir. Çalışmada elde edilen bulgulara göre Kayseri OSB’nin şehri sadece ekonomik açıdan değil aynı zamana sosyal ve mekânsal açıdan da etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.
Değerler Eğitimine Yönelik Gerçekleştirilen Çalışmaların Yönelimleri: Bibliyometrik Analiz
Değerler eğitimi, bireyin hem kendisiyle hem de diğer bireylerle beraber huzurlu, mutlu, sağlıklı bir şekilde yaşayabilmesi ve bu durumun sürdürülebilir olması adına verilen emeklerin tümü olarak görülebilir. Değerler eğitimininin amaçlarının insanı doğrudan ilgilendirmesi, onun farklı bilim dalları tarafından konu edinilmesine neden olmuştur. Günümüzde, farklı bilim dallarından çeşitli araştırmalar değerler eğitimi ile ilişkilendirilerek kaleme alınmakta ve değerler eğitiminin perspektifi giderek artma eğilimi göstermektedir. Burada, değerler eğitimine yönelik yapılan çalışmaların ana bileşenleri bibliyometrik analizi yapılmıştır. Bu amaçla WoS ve Scopus veri tabanlarından derlenen veri seti R-Studio yazılımı kullanılarak incelemeye tabi tutulmuştur. 53 yıllık zaman diliminde (1970-2023) 1073 farklı yazarın bireysel olarak veya birlikte çalışarak ortaya koymuş oldukları toplam 604 makale ile ilgili verilerin incelendiği araştırmanın sonuçları dikkate alındığında, değerler eğitimi konusundaki çalışmaların son yıllarda artış eğiliminde olduğu ve bu konuda dünyadaki bazı ülkelerin işbirliği içerisinde olduğu görülmüştür. Konuyla ilgili kaleme alınan makalelerde “education”, “artificial intelligence”, “human”, “values”, “curriculum” gibi anahtar kelimelerin sıklıkla birlikte kullanıldıkları tespit edilmiştir. Kavramsal birtakım belirsizlikler ile uygulama ve bağlam farklılıkları, ortak bir yol haritasının tam anlamıyla oluşmasını güçleştirmektedir. Tematik yakınlık güçlü olmakla birlikte yöntemsel ve teorik çeşitlilik alanın henüz tam olgunlaşmamış olduğunu göstermektedir. Alanın gelişim seyrini takip edebilmek adına, alternatif arama stratejileri ve güncel verilerle kapsamlı araştırmaların yapılması yararlı olacaktır.
Kalıpları Yıkmak: Cinsiyet Eşitliği ve Spor Sponsorluğunun Sembolik Tüketim Aracılığıyla Satın Alma Niyetine Etkisi
Bu çalışma, tüketicilerin cinsiyet eşitliği perspektifleri ile spor sponsorluklarına yönelik satın alma niyetleri arasındaki ilişkide sembolik tüketimin aracılık rolünü incelemektedir. Veriler, 482 katılımcıdan yüz yüze ve çevrimiçi anketler yoluyla toplanmış ve önerilen hipotezleri test etmek için doğrulayıcı faktör analizi ve yol analizi birleştiren yapısal regresyon modeli kullanılmıştır. Bulgular, cinsiyet eşitliği perspektiflerinin her iki cinsiyet için de sembolik tüketimi olumsuz etkilediğini göstermektedir. Bu perspektifler kadınların satın alma niyetini doğrudan etkilemese de, erkeklerin satın alma niyetini doğrudan etkilemektedir. Ayrıca, her iki cinsiyet için de cinsiyet eşitliği perspektifleri, sembolik tüketim yoluyla satın alma niyetini dolaylı ve olumsuz olarak etkilemektedir. Bu sonuçlar, sponsorluk faaliyetlerinde cinsiyet eşitliğini vurgulamak, sponsorluk stratejilerini tüketicilerin değerleriyle uyumlu hale getirerek tüketicilerin satın alma davranışlarını olumlu yönde etkileyebileceğini göstermektedir. Bu tür sosyal odaklı mesajlar, işletmelerin sadakat oluşturmasına ve marka imajını güçlendirmesine yardımcı olabilir. Bu araştırma, spor sponsorluğu bağlamında cinsiyet eşitliği, sembolik tüketim ve satın alma niyetini birlikte inceleyen ilk araştırmalardan biridir ve hem akademisyenler hem de uygulayıcılar için özgün içgörüler sunmaktadır.
Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Oyunlaştırma Kullanıcı Tiplerinin İncelenmesi
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının oyunlaştırma kullanıcı tiplerinin belirlenmesidir. Tarama yönteminin kullanıldığı araştırmanın katılımcı grubunu küme ve elverişli (uygun) örnekleme yöntemleri işe koşularak ulaşılan 138 sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Tondello ve diğerleri (2016) tarafından geliştirilen, Akgün ve Topal (2018) tarafından ise Türkçeye uyarlanan Oyunlaştırma Kullanıcı Tipi (Altılı) Hexad Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada toplanan verilerin analizinde IBM SPSS Statistic 26 paket programından yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve Friedman analizleri aracılığıyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının oyunlaştırma kullanıcı tiplerinin sırasıyla özgür ruhlu ve başarı odaklı tip daha düşük ortalamayla yardımsever, oyuncu ve sosyalleşen tip olduğu; öğretmen adayları arasında en az görülen oyunlaştırma kullanıcı tipinin ise sınırları ve kuralları zorlayan (düzen bozucu) tip olduğu; öğretmen adaylarının oyunlaştırma kullanıcı tiplerinin cinsiyet, tercih edilen oyun modu ve oyun kategorisi ile oyun oynama alışkanlıklarına göre anlamlı farklılık gösterdiği, ancak yaş ve sınıf düzeyine göre anlamlı farklılık göstermediği ortaya koyulmuştur. Araştırmanın sonuçları, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının farklı motivasyonel özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Bu bulgular doğrultusunda, yükseköğretimde sosyal bilgiler öğrenme ortamlarına yönelik olarak, öğretmen adaylarının kullanıcı tipleri ve kişisel özelliklerinin dikkate alındığı bireyselleştirilmiş (uyarlanabilir) oyunlaştırma tasarımlarının geliştirilmesi önerilmektedir.
Türkiye’de Savunma Sanayinde Tedarik Zinciri Yönetiminin Başarısını Etkileyen Kritik Başarı Faktörlerinin SWARA ve DEMATEL Yöntemleriyle Belirlenmesi
Bu çalışma sürdürülebilirlik ve yeşil dönüşüm bakış açısıyla savunma sanayi şirketlerinin tedarik zincir yöntemlerindeki başarı faktörlerini ele almaktadır. Literatürde üst yönetim bağlılığı, yeni teknoloji ve süreçlerin benimsenmesi, müşteri gereksinimleri, çalışan katılımı, marka imajı oluşturma, devlet yönetmelikleri ve teşvikleri, çalışan eğitimleri, tersine lojistik yönetimi, sürdürülebilirlik, yeşil bilgi sistemleri, şeffaflık, paydaş baskıları faktörlerinin tedarik zinciri yönetimlerinin başarısını etkilediği ifade edilmektedir. Söz konusu faktörler birçok kriterli karar verme problemi olarak ele alınarak SWARA ve DEMATEL yöntemleriyle analiz edilmiştir. Bu kapsamda tedarik zinciri yönetiminde rol oynayan kritik başarı faktörlerinin belirlenmesi ve aralarındaki ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. SWARA yöntemi ile önem derecesine göre sıralanan bu faktörler arasındaki ilişkiler ise DEMATEL yöntemi uygulanarak ortaya konulmuştur. Kritik başarı faktörleri SWARA yöntemi ile belirlenerek önem derecelerine göre sıralanmıştır. Bu doğrultuda en önemli kriterler yeni teknoloji ve süreçlerin benimsenmesi, üst yönetim bağlılığı, devlet yönetmelikleri ve teşvikleri iken en düşük önem düzeyindeki kriterler şeffaflık ile paydaş baskıları kriterleri olarak belirlenmiştir. Gerçekleştirilen DEMATEL ve SWARA uygulamaları sonucunda en önemli kriter olarak belirlenen yeni teknoloji ve süreçlerin belirlenmesi kriterinin: üst yönetim bağlılığı, devlet yönetmelikleri ve teşvikler, sürdürülebilirlik ve yeşil bilgi sistemleri kriterlerinden etkilendiği tespit edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; savunma sanayi şirketlerinin tedarik zincirlerini tasarlarken dikkat etmesi gereken başlıca faktörler olarak yeni teknoloji ve süreçlerin faaliyetlere entegre edilmesi, üst yönetimin bilinçlenerek işletme amaç ve politikalarına sürdürülebilir faktörleri entegre etmesi, eğitimler ve faaliyetler ile işletmeyi benimseyen nitelikli çalışanları kullanması ve devlet tarafından getirilen yasal düzenlemeler çerçevesinde faaliyetleri yürütmesi şeklinde belirlenmiştir.
Değer Odaklı Sürdürülebilirlik Bağlamında ‘İleri Dönüşüm’: Ortaokul Öğrencilerinin Bilgi-Beceri Gelişimine Yönelik Atölye Süreci Deneyimleri
Değer odaklı sürdürülebilirlik, bireylerin çevresel farkındalıklarını ve duyarlılıklarını artırmak ve onları sürdürülebilirlik konusunda aktif bir şekilde harekete geçmelerini sağlamak adına kritik bir öneme sahiptir. Bu araştırmanın amacı, değer odaklı sürdürülebilirlik anlayışı çerçevesinde hazırlanan ileri dönüşüm atölyesi aracılığıyla ortaokul öğrencilerinin ileri dönüşüm kavramına yönelik bilgi, farkındalık ve becerilerini geliştirmek, çevre duyarlılıklarını artırmak ve atölye sürecine ilişkin deneyimlerini ortaya koymaktır. Araştırmaya, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Kocaeli il merkezindeki bir devlet ortaokulunda 6. sınıf seviyesinde öğrenim gören 32 öğrenci katılmıştır. Araştırma, nitel bir yaklaşıma dayanan özgürleştirici/geliştirici/eleştirel eylem araştırması deseni ile tasarlanmış olup, veriler Bil-İste-Öğren (BİÖ) stratejisine yönelik çalışma kâğıtları, hazırlanan etkinliklere ilişkin çalışma yaprakları ve yarı yapılandırılmış atölye çalışmaları sürecinde öğrencilerin bireysel öğrenme kazanımlarını değerlendirmeye yönelik atölye süreci değerlendirme formlarından elde edilmiştir. Elde edilen veriler, içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, öğrencilerin başlangıçta "atık" kavramı hakkında eksik bilgiye sahip oldukları, ancak atölye etkinlikleri sonrasında bu bilginin önemli ölçüde düzeldiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, "atık türleri" ve "geri dönüşüm" kavramlarında da önemli gelişmeler yaşanmıştır. Atölye çalışmaları, öğrencilerin ileri dönüşüm kavramına ilişkin doğru bilgi edinmelerine ve tasarruf ile sorumluluk gibi temel sürdürülebilirlik değerlerine yönelik farkındalık geliştirmelerine katkı sağlamıştır. Öğrenciler, ileri dönüşüm yöntemlerini kullanarak çeşitli yaratıcı projeler tasarlamış; bu süreç, onların çevre bilincini güçlendirmesinin yanı sıra yaratıcılıklarını ortaya koymalarına da olanak tanımıştır. Araştırma bulguları, atölye uygulamalarının yalnızca öğrencilerin el becerileri ve yaratıcı düşünme yetilerini desteklemekle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda çevresel duyarlılık ve sürdürülebilirlik bilincinin gelişiminde de önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bu tür etkinliklerin, öğrencilerin çevreye yönelik sorumlu tutumlar geliştirmelerine ve sürdürülebilirlik farkındalıklarının artmasına anlamlı düzeyde katkı sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Ekonomik Karmaşıklığın Karbon Yoğunluğu Üzerindeki Etkisi: OECD Ülkeleri Üzerine Dinamik Bir Analiz
Bu çalışma, 1995-2023 döneminde 36 OECD ülkesinin verilerini kullanarak ekonomik karmaşıklığın karbon yoğunluğu üzerindeki etkilerini dinamik panel veri yöntemleriyle incelemektedir. Çalışmada bağımlı değişken olarak ekonomik üretimin çevresel verimliliğini yansıtan karbon yoğunluğu kullanılmış, temel açıklayıcı değişken ise ekonomik karmaşıklık endeksi olmuştur. Analiz, olası içsellik sorunlarını gidermek ve dinamik bağımlılığı dikkate almak amacıyla Sistem Genelleştirilmiş Momentler Metodu ile gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, karbon yoğunluğunun yüksek derecede kalıcı olduğunu ve geçmiş emisyon düzeylerinin mevcut çevresel performansı güçlü biçimde etkilediğini göstermektedir. Ekonomik karmaşıklık katsayısı kısa dönemde pozitif bulunmuş, ancak gelir düzeyiyle etkileşim terimi (ECI×lnGDPper) negatif ve anlamlı çıkmıştır. Bu durum, ekonomik karmaşıklığın düşük gelir düzeylerinde karbon yoğunluğunu artırdığı, ancak yüksek gelir düzeylerinde emisyonları azalttığına işaret etmektedir. Ayrıca, ticaret açıklığı karbon yoğunluğunu düşürürken, sermaye birikiminin pozitif etkisi bulunmuştur. Sonuç olarak, bulgular ekonomik karmaşıklığın çevresel etkisinin koşullu olduğunu ve kalkınma aşamasına bağlı olarak değiştiğini göstermektedir. Yüksek gelirli ve teknoloji odaklı ekonomilerde karmaşıklığın düşük karbonlu üretimi desteklediği, bu nedenle yapısal dönüşümün iklim politikalarında merkezi bir rol oynaması gerektiği vurgulanmaktadır.
Öğrenme Güçlüğü Olan Öğrencilerin Yazma Hatalarının ve Okunaklılık Düzeylerinin İncelenmesi
Bu çalışmada, öğrenme güçlüğü (ÖG) olan öğrencilerin yazma hatalarının ve okunaklılık düzeylerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, betimsel nitelikte olan genel tarama deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu ÖG olan 101 öğrenci oluşturmuştur. Çalışma grubundaki ÖG olan öğrenciler Ankara İli’nde özel özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde öğrenim gören öğrenciler arasından belirlenmiştir. Çalışmada Çok Boyutlu Okunaklılık Ölçeği, Yazım Hataları Değerlendirme Formu ve Demografik Bilgi Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde frekans (f), yüzde (%), aritmetik ortalama (X̄) ve standart sapma (ss) gibi betimsel analizlere yer verilmiştir. Cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık olup olmadığını analiz edebilmek amacıyla t-testi; sosyo ekonomik durum ve sınıf düzeyi değişkenleri bakımından farklılaşıp farklılaşmadığı ise ANOVA ile incelenmiştir. Okunaklılık ile yazım hataları arasındaki korelasyon ise Spearman’ sıra korelasyon yöntemi ile analiz edilmiştir. ÖG olan öğrencilerin okunaklılık düzeyleri cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık oluşturmuştur. Bununla beraber ÖG olan öğrencilerin okunaklılık düzeyleri sosyo ekonomik düzey açısından farklılık göstermemiştir. ÖG olan öğrencilerin yazma hatalarının sınıf düzeyi, cinsiyet ve sosyo ekonomik düzey değişkenlerine göre anlamlı farklılık oluşturmadığı görülmüştür. ÖG olan öğrencilerin yazım hataları puanları ile okunaklılık puanları arasında anlamlı ve negatif yönde bir ilişki olduğu belirlenmiştir (r=-.432, p<0.05).
Ulusal Boyutta Yapılan Çok Kültürlü Fen Eğitimi Çalışmalarının Sistematik Analizi
Bu araştırmada ulusal boyutta çok kültürlü fen eğitimi kapsamındaki çalışmaların çeşitli değişkenler açısından dağılım ve yönelimlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırmada sistematik literatür taraması modeli kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini ulusal boyuttaki çok kültürlü fen eğitimi yayınları içerisinden dahil etme ölçütleri kapsamında seçilen toplam 96 yayın oluşturmaktadır. Bu açıdan araştırmada rastgele olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanan doküman inceleme tablosu kullanılmıştır. Veri analizi yöntemi olarak betimsel istatistik yöntemleri ve içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Betimsel istatistik analizi sonucunda çalışmaların sayıca sınırlı olduğu, çalışmalarda ağırlıklı olarak özel eğitim öğrencileri, fen bilimleri öğretmenleri ve dokümanların kullanıldığını, araştırma modeli ve yöntemi açısından nitel model ve yöntemlerin ağırlıklı olduğu tespit edilmiştir. İçerik analizine yönelik bulgular ve sonuçlar da öğretmen, öğretmen adayları ve öğrencilerin bu konuda olumlu duyuşsal özelliklere sahip olsa da yeterlik olarak uygun düzeyde olmadıklarını, eğitim sistemi, öğretim programı ve materyallerin çok kültürlülük açısından yeterli düzeyde olmadığı, bu konuda fen derslerinde daha çok strateji ve yöntemim etkililiğinin araştırılması gerektiği, bu konuda çeşitli derleme, sistematik inceleme ve kuramsal araştırmaların daha çok yapılması gerektiğini göstermektedir.
Millî Mücadele’de Batı Cephesi’nde Türk Kadını
Mondros Mütarekesi sonrasında Anadolu’da Türk varlığını yok etmeyi amaçlayan İtilaf Devletleri ve onun destekçilerine karşı Türk milleti çok yönlü bir direniş başlatmıştır. Doğu ve Güney cephelerindeki mücadelelere rağmen, ulusal bağımsızlığın kazanıldığı kesin sonuç, Yunan kuvvetleri ile çetin savaşların yaşandığı Batı Cephesi’nde elde edilmiş, bu durum cephenin stratejik önemini kanıtlamıştır. İşgalci Yunan ilerleyişi karşısında Kuva-yı Millîye’nin indirdiği ağır darbeler, halkın moralini ve ulusal direnişe olan inancını güçlendirmiştir. Bu ölüm kalım mücadelesinde Türk kadını, Mustafa Kemal Paşa’nın takdirine layık olarak her alanda üstün bir kahramanlık sergilemiştir. Mustafa Kemal Paşa, kadınların öneminin farkında olarak, Millî Mücadele boyunca kadın cemiyetleri ile yakın temasta bulunmuş ve onları teşvik etmiştir. Genel olarak bakıldığında, Türk kadınının üzerine düşeni fazlasıyla yerine getirdiği görülmektedir. İşgal karşısındaki tavrını protesto mitingleri ile göstermiş; bizzat ordunun hizmetinde çalışmış, cephe gerisinde büyük fedakarlıklara katlanmıştır. Halide Edip Adıvar, Fatma Seher (Kara Fatma), Gördesli Makbule, Asker Saime, Binbaşı Ayşe, Nezahat Onbaşı gibi isimler Batı Cephesi’ndeki kadın kahramanlığının simgeleri olarak öne çıkmıştır. Bu çalışmanın temel amacı; siyasi tarih anlatısında genellikle geri planda kalan, Batı Cephesi’ndeki kadınların varlığını, çocuk denecek yaştaki katılımlarını ve kahramanlık hikayelerini belge ve yayınlarla kanıtlamaktır. Vatan savunması için heyecanlanan, cephe gerisinde mücadeleye destek veren, dayanışmacı fedakâr Türk kadınının çeşitli sıkıntı ve zorluklarla nasıl baş ettiğini, yeri geldiğinde çocuğunu da yanına alarak bizzat cephede nasıl kahramanca savaştığını anlatmaktır. Böylece ulusal bağımsızlık savaşının az bilinen bir safhası aydınlatılarak, Türk kadınının etkin rolünü ortaya koyan ve yerel tarihi öne çıkaran özgün bir çalışma ortaya çıkarma hedeflenmektedir.
Gazze Soykırımındaki Kolektif Cezalandırıcı Uygulamalara Yönelik Ana Akım Feminizmin Suskunluğu
Bu araştırma, Ekim 2023’te başlayan ve 2026 yılı itibarıyla devam eden İsrail'in Gazze'ye yönelik askeri harekatı sürecinde, Batı merkezli ana akım feminist örgütlerin, neoliberal feminist figürlerin ve feminist dış politika iddiasındaki devletlerin tutumlarını derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır. Akademik alan yazına ek olarak, birincil deneyime sahip kadınların anlatıları, sivil toplum kuruluşları raporları ve saha verilerine de odaklanan bu araştırma feminist teorinin ve pratiğin, Gazze'deki soykırım karşısında tarihsel bir kırılma yaşadığını ortaya koymaktadır. Odaklanılan içerikler, (a) ana akım feminizmin, Gazze'deki sistematik üreme soykırımı ve kadın kırımına karşı sergilediği sessizliğin, pasif bir ihmalden ziyade; neoliberalizm, sömürgecilik ve emperyal devlet çıkarlarıyla kurulan yapısal suç ortaklığının bir sonucu olabileceğini, (b) bu kurumların İsrailli kadınlara yönelik şiddeti haklı olarak kınarken, Gazze'de on binlerce kadının öldürülmesini savunma hakkı retoriğiyle meşrulaştırmışlarının bir görmezden gelme pratiği olabileceğini, ve (c) Almanya başta olmak üzere, dış politikasını feminist olarak tanımlayan devletlerin İsrail'e askeri desteğe devam etmeleri nedeniyle aslında bu politikaların emperyal bir araç olarak kavramsallaştırılabileceğini işaret etmektedir. Sonuç olarak yaşanan bu tarihsel kırılmanın küresel kız kardeşlik mitini geri dönülemez bir şekilde parçaladığı tartışılmıştır.
Millî Görüş’te “Fark Var”: Saadet ve Yeniden Refah Programları Üzerine
Millî Görüş’ün “asıl”, “tek” ve “gerçek” temsilcisi olduğu iddiasındaki Saadet ve Yeniden Refah’ın ideolojik yaklaşımlarının ve hedeflerinin belirgin bir çerçevesini sunması adına parti programları üzerinden karşılaştırmalı bir biçimde incelenmesine çalışılmıştır. Bu incelemelerde her iki siyasi parti açısından çeşitli benzerlikler ve çeşitli farklılıklar ortaya çıkmıştır. Her iki parti özellikle Millî Görüş’ün geleneksel söylemleri ve sloganları konusunda önemli oranda benzerlik göstererek ideolojik ilkeler boyutunda bir ortaklaşma alanı sağlamışlardır. Bu noktada her iki parti dış politika açısından D-8 ilkelerini hedefleme ve AB karşıtlığı konularında oldukça yakınlaşmıştır. Buna karşın iç siyasete ilişkin program hedeflerini uygulamaya geçirme konusunda ve demokrasiye biçtikleri roller bakımından belirgin bir ayrışma görülmüştür. Bu ayrışmada Saadet, daha demokrat muhafazakâr bir siyasal pozisyon içerisinde konumlanırken; Yeniden Refah daha İslamcı muhafazakâr bir siyasal pozisyonda konumlanmıştır. Saadet, Yeniden Refah’a göre belirgin bir biçimde demokrasiye yönelik daha güçlü söylemler geliştirmiştir. Yeniden Refah ise yargı, bürokrasi ve yürütmeye dair daha somut yaklaşımlar üretmiştir.
Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının 21. Yüzyıl ve Bilimsel Süreç Becerileri İle Fen Bilimleri Ders Kitaplarını İncelemeleri
Bu çalışmanın amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının deneysel uygulamalar sonrasında bilimsel süreç becerileri ile 21. yüzyıl becerilerini kazanma durumlarını belirlemek ve öğretmen adaylarının değerlendirmeleri doğrultusunda fen bilimleri ders kitaplarında (7. sınıf Elektrik ünitesi) bu becerilerin kazanımlarla uyumlu biçimde ne düzeyde temsil edildiğini tespit etmektir. Bu yönüyle çalışma, öğretmen adaylarının sahip oldukları beceriler ile bu becerilerin öğrencilere kazandırılmasında temel bir araç olan ders kitabı içeriğini analiz etme süreçleri arasındaki bütüncül ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma grubu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ankara ilinde bulunan bir devlet üniversitesinin Eğitim Fakültesi Fen Bilgisi öğretmenliği dördüncü sınıfta öğrenim gören 32 fen bilgisi öğretmen adayından oluşmaktadır. Veriler, “Bilimsel Süreç Becerilerine Dayalı Deney Formu” ve “21. Yüzyıl ve Bilimsel Süreç Becerileri Kitap İnceleme Raporu Formu” aracılığıyla toplanmış; nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının deneysel uygulamalar sonrasında bilimsel süreç becerilerinde yüksek düzeyde başarı gösterdiklerini ortaya koymuştur. Özellikle hipotez kurma ve değişkenleri belirleme becerilerinde neredeyse tüm katılımcıların doğru yanıt verdiği görülmüştür. Ders kitabı incelemeleri, Elektrik ünitesinde en sık vurgulanan 21. yüzyıl becerisinin “yaratıcılık” (%24,8) olduğunu göstermektedir. Ayrıca “eleştirel düşünme” (%17,6) ve “yaratıcılık” (%17,6) becerileri kazanımlarla güçlü biçimde ilişkilendirilmiştir. Öğretmen adaylarının %65,6’sı, ders kitabının bilimsel süreç becerilerini yeterli düzeyde yansıttığını belirtmiştir. En çok vurgulanan beceriler gözlem yapma (%17,4), deney yapma (%15,0), ölçme (%12,0) ve veri kaydetme (%12,0) olmuştur. Sonuç olarak, deneysel çalışmaların öğretmen adaylarının bilimsel süreç ve 21. yüzyıl becerilerini geliştirdiği, ders kitaplarının ise bu becerileri temel düzeyde desteklediği ancak tüm boyutlarıyla dengeli yansıtmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Hibrit Sektör Ekosisteminde FinTek Liderliği
Finansal hizmetler sektörü, modern bankacılık tarihindeki en derin dönüşümlerden birini yaşamakta ve bu sürecin temel itici gücünü Finansal Teknolojiler (FinTek) oluşturmaktadır. Bu çalışmada, FinTek liderliği merkeze alınarak geleneksel liderlik yaklaşımlarından ayrışan temel özelliklerin neler olduğu ve bu farklılaşmanın hangi boyutlarda ortaya çıktığını incelemekte ve FinTek liderliğinin çok boyutlu yapısının, liderlik süreçlerini nasıl etkilediğini ve bu bağlamda hangi liderlik yetkinliklerini gerekli kıldığı ele alınmaktadır. Çalışmada FinTek liderliğinin kavramsal çerçevesini oluşturmak amacıyla anlatımsal literatür inceleme yöntemi kullanılmış, bütüncül bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Bulgular, FinTek liderliğinin hibrit sektör yapısı, teknolojik ve düzenleyici karmaşıklık ve çok paydaşlı ekosistem yönetimi gibi boyutlar etrafında şekillendiğine işaret etmektedir. Ayrıca FinTek liderlerinin yalnızca organizasyon içi dönüşümü değil, sektörler arası adaptasyonu ve çok paydaşlı ilişkileri de yönetmek durumunda kaldığı, FinTek liderliği için gerekli beş temel yetkinliğin; bütünleşik stratejik vizyon ve değer yaratma, çeviklik ve belirsizlik yönetimi, ekosistem liderliği ve iş birliğine dayalı rekabet, inovasyon ile mevzuata uyum arasında denge kurma ve şeffaflık yoluyla paydaş güveni oluşturma olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, ulusal literatürde FinTek liderliğini kavramsallaştırmaya ve geleneksel liderlik yaklaşımlarından farklı yönlerini ortaya koymaya yönelik bütüncül bir çerçeve sunmakta ve bu yönüyle hem teorik literatüre hem de uygulamalara yönelik önemli katkılar sağlamayı hedeflemektedir.
Erken Çocuklukta Subliminal Mesajların Gelişimsel, Beyin ve Bilinçaltı Etkileri
Teknolojinin hızlı gelişimi, erken çocukluk döneminde çocukların medya ile etkileşimini köklü biçimde dönüştürmüştür. Televizyon, dijital oyunlar ve çocuklara yönelik dijital platformlar, çocukların gündelik yaşamında belirgin bir yer edinmiştir. Bu ortamlar, farkındalık eşiğinin altında işleyen subliminal(örtük) mesajlarla çocukların algı ve davranış örüntülerini etkileyebilmektedir. Subliminal mesajlar, bilinçli olarak fark edilmese de bilinçaltında işlenen görsel ya da işitsel uyarıcılardır. Erken çocuklukta gerçek–kurgu ayrımının sınırlı olması, bu mesajların etkisini gelişimsel açıdan kritik hâle getirmektedir. Makale, subliminal mesajların bilişsel, duygusal ve sosyal gelişim üzerindeki etkilerini çok boyutlu olarak ele almaktadır. Kuramsal çerçeve Piaget’nin bilişsel gelişim yaklaşımı, Vygotsky’nin sosyokültürel kuramı ve Bandura’nın sosyal öğrenme kuramına dayandırılmıştır. Piaget perspektifinde mesajların eleştirel süzgeçten geçirilmeden şemalara eklemlenmesi, yanlış genellemeleri oluşturabilmektedir. Vygotsky’ye göre yetişkin rehberliği olmadan izlenen içerikler, mesajların sorgulanmadan içselleştirilmesini kolaylaştırmaktadır. Bandura açısından medya karakterleri güçlü modellerdir ve örtük pekiştirmeler tutum ve davranışları dolaylı biçimde yönlendirebilmektedir. Alanyazın, ekran süresi, içerik yapısı ve algoritmik yönlendirmelerin çocukların özdüzenleme ve sosyal-duygusal becerileriyle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Nörobilimsel bulgular, bilinçdışı uyarımların duygusal işlemleme ve dikkat düzenleme ile ilişkili beyin ağlarında aktivasyon oluşturabildiğine işaret etmektedir. Dijital platformlarda renk, tempo, tekrar ve öneri sistemleri gibi tasarım unsurları, yönlendirme ve manipülasyon risklerini artırabilmektedir. Makale, çocuk hakları ve etik ilkeler çerçevesinde dijital içerik üretimi ve denetimine ilişkin sınırlılıkları tartışmaktadır. Sonuç olarak medya okuryazarlığının güçlendirilmesi, ebeveyn/öğretmen rehberliğinin artırılması ve şeffaf-etik dijital düzenlemelerin geliştirilmesi önerilmektedir.