Suriye’deki Tarihsel Süreçlerin Osmanlı’dan Günümüze Sosyo-Politik ve Edebi Yansımaları
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i1.303Anahtar Kelimeler:
Suriye Edebiyatı- Kültürel Kimlik- Siyasi ve Kültürel DeğişimÖz
Suriye’nin kültürel ve edebi dönüşümü, Ortadoğu’daki ideolojik çatışmalar, modernleşme ve milliyetçilik hareketleriyle yakından ilişkilidir. Edebiyatın, bir toplumda yeni nesilleri şekillendirmek ve kültürel mirası aktarmak için bir araç olarak kullanılması bilinen bir gerçektir. Edebiyat, Ortadoğu’da Batı kültürünün yayılmasında önemli bir araç olarak kullanılmıştır. 19. ve 20. Yüzyılda, edebiyatın eğitimdeki öneminin farkedilmesi, Suriye ve Mısır gibi bölgelerde de edebiyata olan ilgiyi artırmıştır. Suriye’de, Batılı değerleri aktaran edebiyat, özelikle de çocuk edebiyatı 19’uncu yüzyılın ortalarından itibaren hızla gelişmiş ve birçok edebiyatçı bu alanda eserler vermeye başlamıştır. Suriye tarihine bakıldığında ülkenin içinden geçmiş olduğu tarihi ve siyasi süreçlerin ülke edebiyatını etkilediği görülmektedir. Örneğin Osmanlı Devleti’nin son döneminde yeni gelişmeye başlayan edebiyat, şekil ve içerik bakımından daha çok Batı edebiyatını taklide dayanan, kendi öz kültürüne bağlı Arap milliyetçiliği temalı edebiyat özelliği taşımaktadır. 1920’li yıllardan 1960’lı yıllara kadarki dönemde, mandacılık karşıtı Arap milliyetçiliği temalarıyla bezeli bir edebiyat ortaya çıkmıştır. Bu dönemde edebiyata, millî ve manevi değerlerle bezeli Arap milliyetçiliği temaları yoğun olarak işlenmiştir. 1971’den sonra iktidara gelen Baas rejimi döneminde edebi eserlerde Baas rejiminin ideolojisini yansıtan sosyalist ve seküler temaların ön plana çıktığı gözlemlenmektedir. Bu farklılaşmanın, dönemin edebiyatçıları arasında ideolojik ayrışmalara yol açtığı da görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Suriye’nin tarihsel süreçler içinde yaşadığı siyasi, kültürel ve edebi dönüşümü incelemek, özellikle Batı etkisiyle şekillenen edebiyatın bu değişimlerdeki rolüne dikkat çekmektir. Ayrıca Suriye edebiyatındaki ideolojik ve tematik dönüşümleri, tarihsel ve siyasi bağlamlar çerçevesinde analiz emektir. Çalışmada tarihsel analiz ve edebi inceleme yöntemleri kullanılmıştır. Dönemin edebiyatçıları ve eserlerine atıflar yapılarak, siyasi ve kültürel değişimlerin bu metinlere yansımaları değerlendirilmiştir.
Referanslar
Akdemir, Salih. “Suriye’deki Etnik ve Dini Yapının Siyasi Yapının Oluşmasındaki Rolü”, Avrasya Dosyası Dergisi, 6 (1): 210-211, ASAM Yay., 2000.
Ataman, Muhittin. Suriye’de İktidar Mücadelesi: Baas Rejimi Toplumsal Talepler ve Uluslararası Toplum, Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), Nisan 2012. www.setav.org | Nisan 2012.
Aydın, Ayşe H. Osmanlı İmparatorluğu’nda Ayrılıkçı Arap Örgütleri-Aliye Divanı Harbi Örfisi, Arba Yay. İstanbul, 1993.
Aydos, Volkan Duran, Meltem. Suriye Ülke Etüdü, İstanbul Ticaret Odası Yay., İstanbul, 2000.
Bağlıoğlu, Ahmet. “Suriye’de Mezhep Hareketlerinin Güncel Siyaset Üzerine Etkileri”, www.emakalat.com., e- makalat Mezhep Araştırmaları, VI/2 (Güz 2013), ss. 498-499.
Belâzûrî, Futûhu’l-buldân, çev: Zâkir Kadiri Ugan, 2 c., İstanbul, Maarif Basımevi, 1955.
Dağ, Ahmed Emin. “Suriye: Küresel ve Bölgesel Kaostan Beslenen İç Savaş”, İNSAMER Analiz 05., 01.07.2015.
Fromkin, David. Barışa Son Veren Barış Modern Ortadoğu Nasıl Yaratıldı? 1914-1922, (çev: Mehmet Harmancı), İstanbul, 1993.
Giritli, İsmet. Bugünkü Ortadoğu’nun Önemli Sorunları, İ.İ.T.İ.A. Nihad Sayar Yayın ve Yardım Vakfı Yay., İstanbul, 2004.
Hitti, Philip. Târihu Sûriya ve Lubnân ve Filistin, 2 c., trc. Abdulkerim Rafik, Corc Haddâd, Beyrut, Dâru’s-sekâfe, 1958.
Hitti, Philip. Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi, 4 c., çev., Salih Tuğ, İstanbul, Boğaziçi Yay., 1978.
Hourani, Albert. Arap Halkları Tarihi, (Çev: Yavuz Alagon), İstanbul, 1997.
İlyâs, Josehp, Tatavvuru’s-sahâfeti’s-Sûriyye fî mi’eti ‘âm, 2 c., Beyrut, Dâru’n-nidâl, 1982.
İnalcık, Halil; Nejat Göyünç, Heath W. Lowry. Osmanlı Araştırmaları IV, Enderun Kitapevi, İstanbul, 1984.
İsa, Fevzi: Edebu'l-Etfâl, Menşeetu'l-Meârif, İskenderiye, Mısır 1998.
Karpat, Kemal. “Osmanlı’da Değişim, Modernleşme ve Uluslaşma”, çev., Dilek Özkoç, Suriye Baas Partisi: Kökenleri, Dönüşümü, İzlediği İç ve Dış Politika (1943-1991), Mülkiyeliler Birliği Yay., Ankara, 2008.
Kılınçkaya, M. Derviş. Osmanlı Yönetimindeki Topraklarda Arap Milliyetçiliğinin Doğuşu ve Suriye, Atatürk Araştırma Merkezi Yay., Ankara, 2004.
Mustafa Halidi-Ömer Ferruh, Misyonerler Eğitim ve Siyaset, İstanbul, 1991.
Nicholas Van Dam, Suriye’de İktidar Mücadelesi, çev., Semih İdiz- Aslı Falay Çelkıvık, İstanbul 2000.
Okur, Mehmet Akif Salık, Nuri. Bağımsızlıktan Arap Baharı’na Suriye İç ve Dış Politika, (ed) Mehmet Akif Okur, Nuri Salık, Nobel Yay., Ankara, 2016.
Okur, Mehmet Akif. “Emperyalizmin Ortadoğu Tecrübesinden Bir Kesit: Suriye’de Fransız Mandası”, Bilig, Kış, 2009, s. 48, ss. 137-156.
Ömer, İshakoğlu, Osmanlı Dönemi Suriye’sinde Edebi ve Kültürel Faaliyetler (1800-1918), Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Doğu Dilleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı, İstanbul, 2010.
Özkoç, Özge. Suriye Baas Partisi: Kökenleri Dönüşümü, İzlediği İç ve Dış Politika (1943-1991), Mülkiyeliler Birliği Yay., Ankara, 2008.
Palmer, Alan. Osmanlı İmparatorluğu Son Üç Yüz Yılı Bir Çöküşün Yeni Tarihi, çev., Belkıs Çorakçı Dişbudak, Sabah Kitapları, İstanbul, 1995.
Reymond, Andre. “Arap Siyasal Sınırları İçinde Osmanlı Mirası”; L. Carl Brown (ed.), İmparatorluk Mirası: Balkanlarda ve Ortadoğu’da Osmanlı Damgası, çev., Gül Çağalı Güven, İletişim Yay., İstanbul, 2003.
Şentürk, Doğan. Ortadoğu’da Arap Birliği Rüyası, Saddam’ın Baası, Alfa Yay., İstanbul, 2003.
Tavakkalana, M. Said. Suriye ve Lübnan’da Fransa’nın İşi Ne? İstanbul, 1945.
Umar, Ömer Osman, “Suriye’de Fransız Emperyalizmi”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (1): 297-310, Elazığ, 2002.
Ürün, Ahmet Kazım. Mısır'da Türk Bir Şair Ahmet Şevki, (Birinci Baskı), Kaknüs Yayınları, İstanbul 2002.
Yavuz, Celalettin, Geçmişten Geleceğe Suriye-Türkiye İlişkileri, Ankara Ticaret Odası Yay., Ankara, 2005.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
