Denizli Acıpayam-Yazır Hacı Ömer Ağa Camii’nin Kalemişi ve Tavan Süslemelerinin Değerlendirmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.403Anahtar Kelimeler:
Acıpayam- Yazır- cami- ahşap destekli- kalemişi süslemeÖz
Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde ortaya çıkan cami duvarlarını kalemişi bezeme ile süsleme geleneği iç mekanı canlı ve parlak renkli bir tuale dönüştürmektedir. Anadolu’nun özellikle batı bölgelerinde daha yaygın görülmekle birlikte iç kısımlarına kadar uzanan hatta son çalışmalarla Doğu Karadeniz bölgesinde de varlıkları tespit edilen bu ekolün günümüze gelen örnekleri genellikle ilçe merkezi veya köy/mahalle olarak adlandırlan kesimlerde karşımıza çıkmaktadır. Bitkisel, geometrik, nesneli, sembolik motifler ve yazılarla bezemeli Denizli’nin Acıpayam İlçesi Yazır Mahallesi’nde bulunan Hacı Ömer Ağa Camii bu geleneğin bir devamı niteliğindedir. Ahşap hatıllı moloz taş malzemeden yapılan dıştan oldukça sade görünen ahşap direkli caminin harim duvarları ve tavanı kalemişi tekniğinde süslenmiştir. Bölgede bulunan çok sayıda kalemişi süslemeli camiden daha erken tarihli ve yapıldığı döneme göre çok daha ileri düzeyde süsleme örneklerini sergileyen caminin harim mekânı ve tavanının zengin süslemelere sahip olduğu görülmektedir. Duvarlar süsleme panolarına, tavanlar bölümlere ayrılmıştır. Bu kısımlarda bitkisel süslemeler ağırlıklı olmakla birlikte duvarlarda cami motiflerine, tavan çevreleyen kuşakta mimari tasvirlere rastlanmaktadır. Kuşaktaki yapılar net olarak tespit edilememekle birlikte duvarlardaki motiflerin her birinin Osmanlı dönemi başkentlerindeki önemli yapıları tasvir etmesi ve süslemeleri yapan usta isminin bilinmesi açısından Hacı Ömer Camii ayrı bir öneme sahiptir. Sanat ve kültür tarihi açısından önemli bu cami; mimari ve süsleme özellikleri açısından incelenmiştir. Çalışmanın çizim, fotoğraflar, mezar taşı ve kaynaklara dayanan belgeleme çalışması ile gelecek kuşaklara aktarılması hedeflenmiştir.
Referanslar
Acun, F. (2002). Klasik dönem eyalet idare tarzı olarak timar sistemi ve uygulaması. H. C. Güzel- K. Çiçek- S. Koca (Eds.), Türkler,c.9, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 1665-1683.
Algaç, Ş. (2017). Afyonkarahisar Dazkırı-İdris Köyü Camii ve kalemişi bezemeleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(Özel 2), 1-12.
Algaç, Ş. (2019). Afyonkarahisar Başmakçı Hilal (Cuma) Camii ve kalemişi bezemeleri. İ. Akar (Eds.), VIII. Uluslararası Afyonkarahisar araştırmaları sempozyumu bildiri kitabı (Nisan 5-7, 2018), (pp. 272-280). Afyonkarahisar Belediyesi, Afyonkarahisar.
Algaç, Ş. (2022). Bursa/Keles Kemaliye Camii ve duvar resimleri. Art-Sanat, (18), 1-31. https://doi.org/10.26650/artsanat.2022.18.1032694
Altıer, S. (2021). Tarikat kültüründen bir kesit: Osmanlı mimari süslemesinde karpuz ve karpuz-bıçak tasvirleri. Türk Kültüründe Hacı Bektaşi Veli Araştırma Dergisi, 100(100), 397-426. https://doi.org/10.34189/hbv.100.018
Arel, A. (1991). Ege Bölgesi ayanlık dönemi mimarisi; 1989 dönemi yüzey araştırmaları, VIII. araştırma sonuçları toplantısı (28 Mayıs-1 Haziran 1990), (pp. 1-25). Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
Arık, R. (1973). Batılılaşma Dönemi Türk Mimarisi örneklerinden Anadolu’da üç ahşap câmi. A. Ü. Dil ve Tarih Coğrafya Fak. Yayını, Ankara.
Atasoy, S. (2022). Burdur Kemer’deki ahşap direkli ve süslemeli iki cami. İdil, (100), 1755–1772. https://doi.org/10.7816/idil-11-10007
Atıcı, A. (2024). Söke Kızılkarlar Köyü Camisi. Anasay, (29), 131-151. https://doi.org/10.33404/anasay.1516113
Aykota, A. V. (Yüreğil Muallimi), (1951). Acıpayam. Garbikaraağaç halkının asırlık tarihçesi ve köylerimize serpilen maarif ışığının temeli Yüreğilde nasıl kuruldu. Çankaya Matbaası, Ankara.
Beyazıt, M. & Canseven M. (2023). Kale Gevher/Cevher Paşa Camii kalemişi süslemeleri. H. Uçar, H, Ürer, H. S. Ünalan Özdemir, M. Çeken (Eds.), Prof. Dr. Bozkurt Ersoy armağanı (s.131-153). Ege Üniversitesi Yayınları, İzmir.
Buğdaycı, B., (2024). Yozgat Tokmak Hasan Paşa Camii duvar resimleri üzerine bir araştırma. Art-Sanat, (21), 161–201 https://doi.org/10.26650/artsanat.2024.21.1009286
Canseven, M. (2025). Acıpayam - Yassıhöyük Camisi duvar resimleri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (68), 295-316. https://doi.org/10.30794/pausbed.1595447
Cirtil, S. (2017). Çivril Bayat Köyü Camii. M. Denktaş, O. Eravşar (Eds.), Sanat Tarihi araştırmaları Prof. Dr. Haşim Karpuz’a armağan (s.115-124) Kıvılcım Kitapevi, Konya.
Cömertler Aktuğ, E. & Pektaş, K. (2016). Geç dönem kalem işi süslemeli camilerden bir iz: Aydın Kuyucak Kayran Köyü Camii. MedeniyetSanat Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(2), 9-25.
Cömertler Aktuğ, E. (2021a). Kalemişi süslemeli cami geleneğinin devamı: Denizli Çameli Güzelyurt Tahtalı Köyü Camii. Sanat Tarihi Dergisi, 30(1), 79-103. https://doi.org/10.29135/std.756354
Cömertler Aktuğ, E. ( 2021b ). 20. yüzyıl ortalarında kalemişi süslemeli cami geleneği: Denizli/Çal Belevi Eski Pazaryeri Camii. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dergisi, (54), 165-177.
Cömertler Aktuğ, E. (2021c), Kültürel süreklilik içerisinde kalemişi süslemeli camilere Denizli’den bir örnek: Çivril Sundurlu Camii. Y. Kılıç, E. Haytoğlu (Eds). Dr. Nevzat Gündağ’a Vefa Tarih, Kültür ve Sanat Yazıları (s.69-86). Çizgi Kitabevi, İstanbul,
Cömertler Aktuğ, E. (2022), Cumhuriyet Dönemi sonrası kalemişi süsleme geleneğini devam ettiren Denizli-Çameli Sarıkavak ve Akpınar Camileri. Prof. Dr. İhsan Çapcıoğlu (Eds.), ISPEC 9th ınternational conference on socıal scıences&humanıtıes- sosyal ve beşeri bilimler kongresi 19-20 Mart 2022, (pp. 194-218). Ispec Yayınevi, Burdur.
Çakmak Ş. (1994). Belenardıç (Torapan) Köyü Camii (GüneyDenizli). Sanat Tarihi Dergisi, 7(7), 19-26.
Çakmak Ş. (1995). Boğaziçi Kasabası Eski Camii (Baklan/Denizli). Dokuzuncu milletlerarası Türk Sanatları kongresi bildiriler- I, (pp. 529-540). T.C. Kültür Bakanlığı Milli Kütüphane Basımevi, Ankara.
Çakmak Ş. (2007). Çal-Kocaköy (Şalvan Köyü) Camii. B. Topuz, R. Urhan & M. A. Gülel (Eds.), 21. yüzyıla girerken geçmişten günümüze Çal Yöresi Baklan, Çal, Bekilli, Çal sempozyumu bildirileri 01-03 Eylül 2006, (pp. 808-816). Çal Yöresi Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, Denizli.
Çakmak Ş. (2017). Denizli Çivril Menteş Köyü Camisi. H. S. Ünalan Özdemir, M. Kürüm & N. Akbulut (Eds.), Uluslararası XVIII. Ortaçağ ve Türk dönemi kazıları ve sanat tarihi araştırmaları sempozyumu (22-25 Ekim 2014), içinde (pp. 169-178). Efeler Belediyesi Kültür Yayınları, Aydın.
Çavdaroğlu, H. A. (2014). Dünü ve bugünü ile Acıpayam, 1, Denizli Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Denizli.
Çerkez, M. (2021). Çamlıdere Çukurören Mahallesi Eski Cami. Dini Araştırmalar, 24(60), 113-145. https://doi.org/10.15745/da.919891
Çetin, M. - Çetin, N. E. (2014). Osmanlı arşiv belgeleri ışığında Tavas, Denizli ve Muğla Voyvodası; Çeşme yakası ve Belgrad muhafızı; Menteşe mütesellimi; Muğla kaymakamı başkapıcıbaşı Tavaslı Osman Ağa (1775?-1853), Geçmişten Günümüze Denizli, (40), 4-15.
Çevrimli, N. (2017). Denizli ve çevresinde yer alan bazı camilerin yapı elemanlarının değerlendirilmesi. Vakıflar Dergisi, (47), 169-204. https://doi.org/10.16971/vakiflar.329402
Daş, E. (1991). Basmakçı (Afyon) Recep Bey Camii. M. Sarlık (Eds.), 2. Afyonkarahisar araştırmaları sempozyumu bildirileri 3-4 Mayıs 1991, (pp. 119-132). Afyon Belediyesi, Afyon.
Değirmenci, T. (2019). ‘Popular’ ımagery in the late Ottoman periphery: the wall painting in village mosques of Denizli province. The MedievalHistory Journal, 22(2), 367-401.
Dönmez, E. N. (2007). Denizli-Tavas ve çevresi camileri ön araştırması. A. Özçelik, M. Y. Ertaş, Y. Kılıç, Y. Avcı, S. İnan & S. Parlaz (Eds.), Uluslararası Denizli ve çevresi tarih ve kültür sempozyumu bildiriler-II (6-8 Eylül 2006), (pp. 174-180). Pamukkale Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Yayınları, Denizli.
Erçin Koçer, S. (2024). Marmaracık-Köylüce- Kızılca Köyleri camileri ve kalem işi bezemeleri (Demirci- Manisa). Art-Sanat, (21), 359-392. https://doi.org/10.26650/artsanat.2024.21.1114730
Eryılmaz, H. İ. & Yıldız, Ş. Ö. (2020). Manisa Demirci’de duvar resimli iki cami: Kışlak Eski Camii ve Ahatlar Camii. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (51), 69-107. https://doi.org/10.21054/deuifd.726751
Göyünç, H. N. (1999). Osmanlı Devleti‟nde taşra teşkilâtı (Tanzimat‟a kadar), Osmanlı, 6, (pp.77-88). Yeni Türkiye Yayınları, Ankara.
Gürbıyık, C. (2020). Demirci Küpeler Köyü Camii duvar resimleri. Art-Sanat, (13), 143-167. https://doi.org/10.26650/artsanat.2020.13.0006
Gürbıyık, C. (2021). Bir halk ressamının izinde Satılmış Köyü Camii duvar resimleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaşi Veli Araştırmaları Dergisi, (100), 347-374. https://doi.org/10.34189/hbv.100.016
http://www.acipayamgazetesi.com/?Syf=18&Hbr=785610&/Bir 09.01.2025.
Karaaslan, M. (2021). Gelenek, aidiyet ve yok oluş: Çaykaya Köyü Eski Cami. Turkish Studies, 16(7), 221-236. https://doi.org/10.7827/turkishstudies.52910
Katrancı Kasalı, B. (2019). Sinirli Köyü Camii duvar resimleri. Sanat Tarihi Dergisi, 28(2), 595-615. https://doi.org/10.29135/std.625191
Kaynak Kişi-1 (KK-1), Ali, Okutucu, 1974, Acıpayam doğumlu, İlahiyat Önlisans Mezunu, Acıpayam Yazır Hacı Ömer Ağa Camii İmam hatibi olarak görev yapıyor. Acıpayam Yazır Mahallesi’nde ikamet ediyor. (27.06.2025 tarihinde Acıpayam Yazır Hacı Ömer Ağa Camii’nde yapılan görüşme)
Kemaloğlu, Z. (2022). Anadolu’da kalem işi süslemeye bir örnek: Amasya Taşova Aşağı Baraklı (Özbaraklı) Camii mihrabı, Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 10(28), 147-165. https://doi.org/10.31126/akrajournal.1074263
Kılıç, O. (2002). Klasik Dönem Osmanlı taşra teşkilatı: beylerbeyilikler/eyaletler, kaptanlıklar, voyvodalıklar, meliklikler (1362- 1799). H. C. Güzel- K. Çiçek- S. Koca, (Eds). Türkler, c.9, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s.1644-1664.
Kodaman, B. (2007). Osmanlı Devleti’nin yükseliş ve çöküş sebeplerine genel bakış, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 1-24. https://izlik.org/JA47WM69UB
Kuran, A. (1972). Anadolu’da ahşap sütunlu Selçuklu Mimarisi, Malazgirt Armağanı (s.179-186). Türk Tarih Kurumu Yayını, Ankara.
Kuyulu, İ. (2001) Çakırağa Konağı, R. H. Ünal (Haz.), Birgi Tarihi, Tarihi Coğrafyası ve Türk Dönemi Anıtları, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, s.141-152.
Kütükoğlu, M. S. (2011). Bir ayan ailesi: Tavaslızadeler”, Belleten, 75 (273), 447-470. https://doi.org/10.37879/belleten.2011.447
Mert, Ö. (2001). Âyan. TDV İslam ansiklopedisi, c.4, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, s.195-198.
Önal, R. Ç. & Özkan Koç, E. (2024). Trabzon/Şalpazarı/Doğancı Mahallesi Merkez Camii kalem işi süslemeleri. Art-Sanat, (21), 467-501. https://doi.org/10.26650/artsanat.2024.21.1103009
Pektaş, K. & Cömertler Aktuğ, E. (2013). Kale’de Osmanlı Dönemi camilerine iki örnek: Esenkaya ve Künar Köyü Camileri, T. Tok & Ö. K. Aydemir (Eds.), Kaledavaz sempozyum bildirileri 02-03 Nisan 2012, (pp. 89-99). Pamukkale Üniversitesi Yayınevi, Denizli.
Pektaş, K. & Altındirek, H. G. (2012). Çivril-Bulgurlar Köyü Camii üzerine. (Eumeneia Şeyhlü – Işıklı, Ed. B. Söğüt), Ege Yayınları, İstanbul, s.321-329.
Pektaş, K. (2007a). Acıpayam ve Çevresindeki Türk Dönemi eserlerinden bir kesit. T. Tok (Eds.), I. Acıpayam sempozyum bildirileri (1-3 Aralık 2003), (pp. 422-453). Pamukkale Üniversitesi- Acıpayam Kaymakamlığı Yayınları, Denizli.
Pektaş, K. (2007b). Çal ve Çevresindeki Türk Dönemi eserleri üzerine bir araştırma. B. Topuz, R. Urhan & M. A. Gülel (Eds.), 21. yüzyıla girerken geçmişten günümüze Çal Yöresi Baklan, Çal, Bekilli, Çal sempozyumu bildirileri, 01-03 Eylül 2006, (pp. 779-807). Çal Yöresi Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, Denizli.
Pektaş, K. (2011). Denizli ve Çevresindeki Türk Dönemi eserleri. F. Özdem (Haz.). Tanrıların kutsadığı vadi Denizli (s.167-233.), YKY Yayınları, İstanbul,
Sümer, F. (1972). Oğuzlar (Türkmenler) tarihleri- boy teşkilatı- destanları. Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
Tali, Ş. (2013). Kırşehir/Mucur’daki Hüseyin Ağa Camii İle Emine Hanım Camii’nin kalemişleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Prof. Dr. Hamza Gündoğdu Armağanı, 6(25), 504-528.
Tali, Ş. (2015). Giresun Yağlıdere Tekke Köyü Cami kalem işi bezemeleri”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(31), 489-497.
Tekin, A. (2021). Konya İli Bozkır İlçesi Çevresinde Bir Grup Ahşap Direkli Camii. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 45(2), 218-223.
Tercanlı, A. (2020). Cami tasvirli yapılara Kütahya’dan bir örnek: Koca Seyfullah Camisi. Asia Minor Studies, 8(1), 372-385. https://doi.org/10.17067/asm.638908
Uçar, M. (2013). Berat Bekarlar Camii duvar resimleri. Jasss International Journal of Social Sciences, 6(7), 1161-1184. https://doi.org/10.9761/jasss1715
Yazar, T. & Çelemoğlu, Ş. (2020). Sivas-Ulaş Acıyurt Camisi ve bezemeleri. Sanat Tarihi Dergisi, 29(2), 635-677. https://doi.org/10.29135/std.696059
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.