Çağdaş Sanatta Göçe Dair Temsiller
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.455Anahtar Kelimeler:
Göç- Çağdaş Sanat- Temsil- GörselÖz
Bu araştırma, çağdaş sanatta göçe dair temsillerin neler olduğunun belirlenmesini amaçlamaktadır. Bu doğrultuda; sanatçıların eser üretim süreçlerinde göç tecrübesinin yeri, göçmen ve göçmen olmayan sanatçıların göç fenomenine yaklaşımları (benzerlikler ve farklılıklar), sanatsal çalışmalarda göçün birey-grup ve toplumsal yapı üzerindeki yansımalarının ele alınışı, göçün psikolojik yansımalarının sanatsal temsili ve göç olgusunun temsilinde kullanılan kavramsal ve görsel ögelerin neler olduğu ele alınarak değerlendirilmiştir. Araştırma nitel araştırmalar arasında yer alan betimsel bir çalışmadır. Araştırma verilerinin değerlendirilmesinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda alan yazın taraması yapılmış, sonrasında göç hareketliliğine eserlerinde yer veren Tammam Azzam, Ai Weiwei, Bruno Catalano, Temür Köran, Şükran Moral ve Kezban Arca Batıbeki’nin altı eseri içerik ve görsel ögeler bakımından analiz edilmiştir. Sanatçıların eser üretim sürecindeki teknikleri, kullandıkları malzemeler, simgeler ve konuyu anlatış biçimleri göç olgusuyla alakalı bir yapıda değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularından hareketle; çağdaş sanatta göç sürecinin, iç çatışma, savaş, travma, aidiyet kaybı, ötekileştirme, zorunlu yerinden edilme, tüm olumsuzluklara karşın varlığını sürdüren umut vb. temaların sıklıkla ele alındığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca göçmen olmayan sanatçıların eserlerinde bu zorlu yolculuk genel olarak küresel bir insani problem olarak, göçmen olan sanatçıların yapıtlarında ise kişisel tecrübe ve tanıklık şeklinde ön plana çıktığı sonucuna varılmıştır. Bunun yanı sıra ele alınan eserlerde resim, heykel, video, enstalasyon, dijital müdahale, kolaj vb. sanat alanı ve tekniklerinin göçe dair unsurları izleyiciye sunmada etkili bir şekilde kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca; çağdaş sanatın göç vakasını estetik bir sorun olmanın yanı sıra toplumsal farkındalığı ortaya koyan ve eleştirel söylem üreten bir alan olarak ele aldığı sonucuna varılmıştır.
Referanslar
Adam, A. (2015). Toplumsal ve sosyal içerikli olayların sanatçı tarafından algılanışı ve sanat eserine yansıması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Gazi üniversitesi, Eğitim bilimleri enstitüsü, Ankara.
Altınışık, Ç. ve Yıldırım, M. Ş. (2002). Mülteci Haklarının Korunması. Ankara: Ankara Barosu Yayınları.
Arslan, A. & Cantürk, E. (2022). Toplumları etkileyen olayların sanata yansıması. Ankara: Gece Kitaplığı.
Arslan, A. ve Kotan, K. S. (2021). Savaşın toplumsal etkileri bağlamında Suriye iç savaşı ve sanat. Sanat ve Tasarım Dergisi, 28, 75-97.
Atan, A. (2019). Sanat ve Göç. Ahmet Atan. http://ahmetatan.com/?p=73
Avcı, S. & Uslu, M. (2019). Ai Weiwei’nin muhalif sanatı. Akdeniz Sanat, 13(23), 19-29. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akdenizsanat/issue/42925/519329
Aydemir, S. & Şahin, C. M. (2018). Zorunlu kitlesel göç olgusuna sosyolojik bir yaklaşım: Türkiye’deki Suriyeli sığınmacılar örneği. Dini Araştırmalar, 21(53), 121-148. https://dergipark.org.tr/tr/pub/da/issue/37519/421604
Aydoğdu, Ü. R., Karamustafaoğlu, O. & Bülbül, M. Ş. (2017). Akademik araştırmalarda araştırma yöntemleri ile örneklem ilişkisi: doğrulayıcı doküman analizi örneği. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Fakültesi Dergisi, 30, 556-565.
Başar, S. (2006). Toplumsal değişim açısından Picasso’nun guernica, el greco’nun 5. mührün açılışı, goya’nın 3 mayıs katliamı, adlı resimlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara üniversitesi, Güzel sanatlar enstitüsü, İstanbul.
Bozkurt, B. Z. (2016). Bruno catalano’nun gezginleri: Les voyageurs. https://gaiadergi.com/bruno-catalanonun-gezginleri-les-voyageurs/
Castles, S. & Miller, M. J. (2008). Göçler Çağı. (Çev.: Bülent Uğur Bal, İbrahim Akbulut). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (5th ed.). Sage Publications.
Çağlayan, S. (2006). Göç kuramları, göç ve göçmen ilişkisi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17, 67-91.
Çelebi, C. (2020). Göçün öteki yüzü, Türkiye çağdaş sanatında göç olgusu. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), 400-407.
Çeber, T. (2018). Plastik sanatlardaki üretimlerde ele alınış biçimiyle göç olgusu. Sanat ve Tasarım Dergisi, 22, 97-109.
Davis, L. (2016). Confronting crisis: An ınterview with syrian artists Tammam Azzam, Sara Shamma & Kevork Mourad. Art21 Magazine. https://magazine.art21.org/2016/01/21/confronting-crisis-an-interview-with-syrian-artists-tammam-azzam-sara-shamma-kevork-mourad/
Demos, T. J. (2013). The migrant image: the art and politics of documentary during global crisis. London: Duke University Press.
Deniz, O. (2009). Uluslararası Göçler ve Türkiye’ye Yansıması. (1. Baskı). İstanbul: Çantay Kitabevi
Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2018). The SAGE Handbook of Qualitative Research (5th ed.). Sage Publications.
Derrida, J. & Dufourmantelle, A. (2020). Davet: Konukseverlik üstüne, Dufourmantelle Derrida’yı konukseverliğin sorumluluğunu almaya davet ediyor. (A. Sümer, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Doğan, V. (2008). Türk Vatandaşlık Hukuku. (8. Baskı). Ankara: Seçkin Yayınları.
Ersoy, A. (2004). 500 Türk sanatçısı plastik sanatlar. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi ve Ticaret A.Ş.
Göç, (2025). Türk Dil Kurumu Sözlüğü, https://sozluk.gov.tr/
Göktürk, A. ve Kaygalak, S. (1999). Göç ve kentleşme, Ü. Onat, A. Altay (Yay. Haz.). Sosyal Hizmet Sempozyumu’99- Bölgesel Kalkınma Sürecinde Sosyal Hizmet, Ankara: TC. Başbakanlık GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı ve H.Ü. Sosyal Hizmetler Yüksekokulu Yayını.
Güllüpınar, F. (2012), Göç olgusunun ekonomi-politiği ve uluslararası göç kuramları üzerine bir değerlendirme. Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4), 53-85.
Günaydın, G. (2020). Tammam Azzam-Bunlar da var. https://kontrastdergi.com/gulser-gunaydin-bunlar-da-var-tammam-azzam-54-sayi/
Güngör, T. (2020). Çağdaş Türk resim sanatında göç olgusu: Mehmet Başbuğ özelinde bakmak. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3),1608-1626. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mjss/issue/56124/681050.
Lecaj, F. (2019). Küreselleşme, göç ve kadın. Uluslararası Beşerî ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 3(1), 49-58. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ihssr/issue/41992/548830.
Karaçalı, H. (2016). Göçün sanatsal yaratım sürecine etkisi: Shırın Neshat. Uluslararası Hakemli Tasarım ve Mimarlık Dergisi, 7, 224-234. https://www.mtddergisi.com/index.php?sayfa=dergiayrinti&baslik=gocun-sanatsal-yaratim surecine-etkisi-shirin-neshat&no=108
Karasar, N. (2016). Bilimsel Araştırma Yöntemi (30. Baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kazanç, Ü. (2020). Temür Köran: Göç. Unlimitedrag. https://www.unlimitedrag.com/post/temur-koran-goc.
Koçak, Y. & Terzi, E. (2012). Türkiye’de göç olgusu, göç edenlerin kentlere olan etkileri ve çözüm önerileri. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 3(3), 163-184.
Küçükşen Öner, F. (2016). Çağdaş Türk resim sanatında göç teması: Ramiz Aydın örneği. A. Tilbe & S. Bosnalı (Edt.). Göç Üzerine Yazın ve Kültür İncelemeleri içinde, s. 41-54. London: Transnational Press.
Mardani, A. & Rahmani, A. (2021). Göç kavramı ve modern ressamların çalışmalarına yansıması (Örnek olay: 20. yüzyılda orta doğu’dan seçilmiş ressamlar). Sanat Dergisi, 37, 140-153.
Özcan, M. (2005). Avrupa Birliği Sığınma Hakkı. Ankara: Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu
Seyithan, B. (2017). Çağdaş sanat bağlamında göç ve mültecilik. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mardin Artuklu üniversitesi, Sosyal bilimler enstitüsü, Mardin.
Tekeli, İ. & Erder, L. (1978), İç Göçler, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
Urk, M. (2010). Göç Olgusu Bağlamında Mülteciler, Sığınmacılar ve İnsan Hakları. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Uzunoğlu, M. (2019). Yapıbozumcu çağdaş sanat pratikleri. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 21, 21-31.
Ünal, S. (2014), Türkiye’nin beklenmedik konukları: Öteki bağlamında yabancı göçmen ve mülteci deneyimi. Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks, 6(3), 66-89.
Üner, Ö. (2018). Sanat eserleriyle göçlere tanıklık / Witnessing migrations through artworks. Göç Sempozyumu 2018, Kazakistan. https://www.academia.edu/40027587/Sanat_Eserleriyle_G%C3%B6%C3%A7lere_Tan%C4%B 1kl%C4%B1k_Witnessing_Migrations_Through_Artworks.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021), Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. İstanbul: Seçkin Yayıncılık.
Weiwei, A. (2018). The refugee crisis isn’t avout refugess. It’s about us. https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/feb/02/refugee-crisis-human-flow-ai-weiwei-china
Görsel Kaynakları
Görsel 1. https://www.arttablo.com/kanvas-tablolar/klasik-sanat-eserleri/gustav-klimt-kiss-opucuk-bas-yapit-klasik-sanat-kanvas-tablo/9860 (Erişim Tarihi: 16.12.2025)
Görsel 2. https://kontrastdergi.com/gulser-gunaydin-bunlar-da-var-tammam-azzam-54-sayi/ (Erişim Tarihi: 16.12.2025)
Görsel 3. https://bantmag.com/ai-weiweinin-multeci-kampi-temali-yeni-sergisinden-ilk-goruntuler/ (Erişim Tarihi: 08.12.2025)
Görsel 4. https://www.artupon.com/blog/bruno-catalano/ (Erişim Tarihi: 03.01.2026)
Görsel 5. https://www.unlimitedrag.com/post/temur-koran-goc (Erişim Tarihi: 23.12.2025)
Görsel 6. https://www.milliyetsanat.com/yazar-detay/ozge-yilmaz/sukran-moral-victoria-and-albert-museum-da-/581 (Erişim Tarihi: 11.12.2025)
Görsel 7. https://www.samdan.com.tr/kezban-arca-batibeki-sanat-kariyerimde-yeni-bir-sayfa-actim-h (Erişim Tarihi: 08.01.2026)
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
