Kayısı İşleyen Gıda İşletmelerinde Coğrafi İşaret Kullanımı ve Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları: Malatya Kayısısı Örneği
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i2.437Anahtar Kelimeler:
Coğrafi İşaret- MAlatya Kayısısı- Kalite Yönetim Sistemi- Çoklu uyum AnaliziÖzet
Coğrafi işaret sistemi, yerel üreticilerin ürünlerini tanıtarak pazarlamalarını mümkün kılarken, tüketicilerin de söz konusu ürünleri güvenle satın alabilmelerini sağlayan bir kalite ve güven etkisi oluşturmaktadır. Ancak bu sistemin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için coğrafi işaretli ürünleri üreten ve pazarlayan aktörlerin üretim yöntemlerini, kalite kontrol süreçlerini ve dağıtım stratejilerini bütüncül bir yaklaşımla ele almaları gerekmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’de ve Avrupa Birliği’nde coğrafi işaret tesciline sahip “Malatya Kayısısı”nın gıda işletmelerinde kullanım durumu ile kalite yönetim sistemi uygulamaları birlikte ele alınmış, coğrafi işareti kullanan ve kullanmayan işletmelere ilişkin değişkenler çoklu uyum analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma kapsamında Oransal Örnekleme Yöntemi ile belirlenen Malatya’da faaliyette bulunan ve kayısı işleyen 80 gıda işletmesiyle anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre işletmelerin %47,50’si coğrafi işaret kullanırken %52,50’si kullanmamaktadır. Buna karşılık kalite belgesine sahip olan kayısı işletmelerinin oranı %83,75 olarak tespit edilmiştir. Çoklu uyum analizi sonuçlarına göre; kalite belgesine sahip işletmeler coğrafi işaret kullanmayan işletmelerle aynı boyutta ve birbirine yakın konumlanmakta, bu işletmelerde hem ham madde alımı öncesinde hem de satış öncesinde nihai ürüne yönelik laboratuvar analizi yapma eğilimi daha yüksek bulunmaktadır. Araştırma sonucunda elde edilen bu bulgular, kalite yönetim sistemleri ile coğrafi işaret kullanımının ilişkilendirilerek yönetilmesinin coğrafi işaret mekanizmasını güçlendirebileceğini göstermektedir.
Referanslar
Abdi, H. & Valentin, D. (2007). Multiple correspondence analysis. Encyclopedia of measurement and statistics, 2(4), 651-657.
Ackermann, N. & Russo, F. (2010). Adding value to traditional products of regional origin: A guide to creating a quality consortium. United Nations Industrial Development Organization, Vienna.
Akdemir, N., & Simsek, A. (2022). Characteristic of Turkey registered geographical indications (GI) of food and agricultural products in regions. University of South Florida (USF) M3 Publishing, 16(9781955833080), 13.
Aktürk, D. (2004). Çoklu uyum analizi tekniğinin sosyal bilim araştırmalarında kullanımı. Journal of Agricultural Sciences, 10(02).
Amaya-Corchuelo, S., Zarza, M. F., & Criado, E. A. (2018). Placer, salud y sociabilidad. El hecho alimentario a través del jamón ibérico. Disparidades. Revista De Antropología, 73(2), 425-452.
Ambrish, S., Sasane, P. A., & Manjare, P. B. (2024). Geographical indication in fruit crop: Exploring regional indications. Plant Archives, 24(2), 731. https://doi.org/10.51470/PLANTARCHIVES.2024.v24.no.2.102
Anonim. (2017). 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu. Resmî Gazete, Sayı: 29944. https://resmigazete.gov.tr
Anonim. (2022). Malatya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü Gıda Üretim İşletmeleri Kayısı İşletmeleri Kayıtları.
Anonim. (2025). Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü Ürün Raporu: Kayısı 2025 (TEPGE Yayın No. 421). https://www.tepge.gov.tr
Avrupa Birliği. (2017). 7 Temmuz 2017 tarihli ve L 174/1 sayılı AB Resmi Gazetesi. https://eur-lex.europa.eu
Avrupa Birliği. (2024). AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan 2024/1143 sayılı Yönetmelik. Brüksel: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi
Bagal, M., Vittori, M., & Samper, L. F. (2022). Manual for Geographical Indications in Africa. In: European Union Intellectual Property Office.
Coronado Robles, M., & Bhasin Darke, G. (2020). Rethinking Sustainability. No Purpose, No Gain. Euromonitor International.
Daşdemir, İ., & Güngör, E. (2002). Çok boyutlu karar verme metotları ve ormancılıkta uygulama alanları. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 4(4).
Demirağ, M. K., Hepçimen, A. Z., Özel, F., & Kemahlıoğlu, Ö. K. (2022). Gıda Sektöründe Yönetim Sistemi Denetimleri ve Karşılaşılan Sorunlar. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 10(3), 891-898.
Deste, M., & Ekinci, Ş. (2021). Kayısı İşletmelerinde Tedarikçi Seçim Kriterlerinin Belirlenmesi ve Değerlendirme Sisteminin Kurulması. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 53-72.
Erkan, N., Alakavuk, D. Ü., & Tosun, Y. Ş. (2008). Gıda Sanayinde Kullanılan Kalite Güvence Sistemleri. Journal of FisheriesSciences.com, 2(1), 88-99.
FAO, & oriGIn. (2024). Developing a roadmap towards increased sustainability in geographical indication systems– Practical guidelines for producer organizations to identify priorities, assess performance and improve thesustainability of their geographical indication systems. . https://doi.org/https://doi.org/10.4060/cc9122en
Farré-Ribes, M., Lozano-Cabedo, C., & Aguilar-Criado, E. (2019). The role of knowledge in constructing the quality of olive oil in Spain. Sustainability, 11(15), 4029.
Fernández-Zarza, M., Amaya-Corchuelo, S., Belletti, G., & Aguilar-Criado, E. (2021). Trust and food quality in the valorisation of geographical indication initiatives. Sustainability, 13(6), 3168.
Greenacre, M. (1998). Visualization of Categorical Data,. 107-112. San Diego, USA.
Ikonic, P., Peulic, T., Delic, J., Novakovic, A., Dapcevic-Hadnadjev, T., & Skrobot, D. (2021). Quality standardization and certification of traditional food products. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science,
Ingole, A., Kumar, A., Jadhav, P., & Kulkarni, S. (2023). Geographical Indication of Fruit Crops in India and Its Protection Abroad. International Journal of Environment and Climate Change, 13(11), 1026-1043.
İlhan, Ö., Altıntaş, N., Şimşek, N., & Dokuzlu, S. (2025). Geographical Indication Regulations and Practices in Türkiye. In Worldwide Perspectives on Geographical Indications: Crossed views between researchers, policy makers and practitioners (pp. 145-170). Springer.
Jovine, R. (2024). Food and Protection of Geographical Indications. In GMOs, Food Traceability and RegTech: Genetically Modified Food, Traceability Systems and Blockchain as a Regulatory Technology (pp. 33-92). Springer.
Karademir, N. (2024). Türkiye’de Avrupa Birliği Tescilli Coğrafi İşaretli Ürünlerin Ekonomik Kalkinma Kapsaminda Değerlendirilmesi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (Joshas), 7(41), 1164-1183.
Kaptan, Y. (2010). Sağlık sektöründe kalite iyileştirmesi ve istatistiksel yöntemlerle incelenmesi Marmara Üniversitesi, Türkiye
Keskin, S. (2001). Çoklu uyum analizi ve bir uygulaması. Tarım Bilimleri Dergisi, 7(4), 91-95.
Marie-Vivien, D., & Biénabe, E. (2017). The multifaceted role of the state in the protection of geographical indications: A worldwide review. World Development, 98, 1-11.
Mazzocchi, C., & Sali, G. (2012). Classification of Geographical Indications: a proposal of codification.
Menapace, L., & Moschini, G. (2024). The Economics of Geographical Indications: An Update. Annual Review of Resource Economics, 16.
Merhacı, S. Ö. (2023). Sinai Mülkiyet Kanunu Bakımından Geleneksel Ürün Adları ve Bu Adlar Üzerindeki Korumanın Niteliği. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (54), 289-314.
Mishra, A. (2022). Geographical indications-challenges and opportunities in post-covid India. Journal of Intellectual Property Rights (JIPR), 26(2), 57-68.
Murdoch, J., & Miele, M. (2004). A new aesthetic of food? Relational reflexivity in the ‘alternative’food movement. Qualities of food, 156-175.
Newbold, P. (2013). Statistics for business and economics. Pearson.
Polater, S. (2020). Avrupa Birliği ve Türk Hukukunda Menşe Adının ve Mahreç İşaretinin Tescil Edilebilme Şartları. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, 6(2), 283-309.
RG, S. (2021). Intellectual property rights (IPR): An overview. Emperor International Journal of Library and Information Technology Research. 27-30.
Özkan, F. Z. (2023). Analysis of quality problems of geographically marked agricultural products in Türkiye: Malatya apricot example.
Özkan, F. Z., Hasdemir, M., Hasdemir, M., Seçmeler, Ö., Taşpınar, G., & Azbaz, S. (2025). Coğrafi İşaretli Tarımsal Ürünlerin Denetimi ve Belgelendirilmesi: Malatya Kayısısı Örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(3), 3186-3208.
Strough, J., Karns, T. E., & Schlosnagle, L. (2011). Decision‐making heuristics and biases across the life span. Annals of the New York Academy of Sciences, 1235(1), 57-74.
Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi işaretler ve Türkiye uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75.
Tongkaemkaew, U., Baukhlaun, B., Azman, E. A., & İsmail, R. (2022). Participation Guarantee System: Promoting Thai Rice using International Geographical Indication and Organic Agriculture Standard Certification.
TÜRKAK. (2026). Türk Akreditasyon Kurumu Akreditasyon Belgesi. (AB-0081-U). Ankara. Erişim Tarihi: 30 Ocak 2026. https://asist.turkak.org.tr/tr/accreditation/accreditation-certificate/search/
Türk Patent Enstitüsü. (2001). Coğrafi işaret tescil belgesi (Tescil No: 32).
Türk Patent ve Marka Kurumu. (2025). Türk Patent ve Marka Kurumu 2024 yılı faaliyet raporu. Ankara. https://www.turkpatent.gov.tr/faaliyet-raporlari-yillik (Erişim Tarihi: 30 Aralık 2025).
Türk Patent ve Marka Kurumu. (2026). Coğrafi işaret veri tabanı. https://ci.turkpatent.gov.tr/Statistics/RegistrationAndApplication (Erişim Tarihi: 30 Ocak 2026).
Üner, Z. Ö. (2021). Geneva Act Of The Lisbon Agreement On Appellations Of Origin And Geographical Indıcatıons In The Light Of International Agreements. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25(3), 107-160.
Zappalaglio, A. (2023). EU Geographical Indications and the protection of producers and their investments. Enrico Bonadio and Patrick Goold, The Cambridge Handbook of Investment-Driven Intellectual Property (CUP 2023), 308-328.
WIPO. (2021). World Intellectual Property Organization Geographical Indications. (978-92-805-3283-8).
WIPO. (2023). World Intellectual Property Indicators 2023. World Intellectual Property Organization. https://doi.org/10.34667/tind.48541
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
