Neorealist Yaklaşım Doğrultusunda Türkiye Ortadoğu İlişkileri Üzerine Teorik Bir İnceleme (1923-1960)
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.352Anahtar Kelimeler:
Uluslarası İlişkiler- Türk Dış Politikası- Siyasi Tarih- Neorelaist Yaklaşım- OrtadoğuÖz
Birinci Dünya Savaşı’nda İttifak Devletlerinin mağlup olması İtilaf gurubunda yer alan devletlerin yayılım ve sömürge eğilimleriyle sonuçlanmıştır. Osmanlı Devleti’nin sahip olduğu topraklarda da işgal girişimleri ve ayrılık hareketleri başlamış Devlet dağılma sürecine girmiştir. Kurtuluş Savaşı ile başlatılan bağımsızlık mücadelesi sonucunda Türkiye Cumhuriyeti Devleti kurulmuştur. Bağımsızlığı korumaya yönelik politikalar izlenmiştir. Bu politikalar, Türkiye’nin hem kendi güvenliğini sağlamasına hem de bölgedeki etkisini korumasına yardımcı olmuştur. Batılı devletlerle ilişkilerin geliştirilmesi yönünde çaba gösterilmiştir. Bu durum Türkiye’nin Ortadoğu politikasını da etkilemiş ve Türkiye’nin Batı yanlısı bir politika izlemesine neden olmuştur. Bir devletin dış politikasını analiz ederken uygulanan yaklaşımlardan biri neorealist yaklaşımdır. Bu yaklaşım, uluslararası ilişkilerde devletlerin davranışlarını ve uluslararası sistemin işleyişini anlamak için kullanılan teorik yöntemlerden biridir. Yapısal realizm olarak da adlandırılan bu yaklaşım, 1970’lerde Kenneth Waltz tarafından öne çıkarılmıştır.
Çalışmanın amacı Türkiye’nin 1923-1960 yılları arasında Ortadoğu bölgesinde izlemiş olduğu dış politika anlayışı neorealist yaklaşım doğrultusunda analiz etmektir. Araştırma literatür taramasına ve metin analizlerine dayalı nitel bir çalışma özelliği taşımaktadır. Çalışma sonucunda; güvenlik kaygısı, denge politikası, bölgesel ve küresel iş birliği konularının dönemin dış politika anlayışında önem arz ettiği görülmüştür. Ayrıca Türkiye’nin Batı ittifakına bağlı olması nedeniyle bölgede hâkim olan dinamiklerle çatışma içine girdiği dolayısıyla Türkiye’nin bölgeden uzaklaştığı sonucuna varılmıştır. Çalışmanın bir sonucu da, Türkiye’nin Ortadoğu politikalarına ilişkin yapılan çalışmalarda araştırmacıların geleceğe dönük öngörülerine zemin oluşturma konusunda yardımcı olabileceğidir.
Referanslar
Ahmad, F. (1996). Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980). İstanbul: Hil Yayınları.
Ahmad, F. (2010). Bir Kimlik Peşinde Türkiye. İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Akşin, S. (1998). Ana Çizgileriyle Türkiye’nin Yakın Tarihi 1789-1980. Ankara: İmaj Yayıncılık.
Akşin, S. (2022). Kısa 20. Yüzyıl Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Arı, T. (2013). Uluslararası İlişkiler ve Strateji. Bursa: Marmara Kitap Merkezi.
Armaoğlu, F. (2014). 20.Yüzyıl Siyasi Tarihi 1914-1995. İstanbul: Timaş Yayınları.
Aydın, M. (2004). Uluslararası İlişkilerin “Gerçekçi” Teorisi: Kökeni, Kapsamı, Kritiği. Uluslararası İlişkiler, 1(1), 33-60.
Bağcı, H. (1990). Demokrat Parti Dönemi Dış Politikası. Ankara: İmge Kitabevi.
Bilgin, M. S. (2016). İki Savaş Arası Dönemde Türkiye’nin Ortadoğu Politikası. Gazi Akademik Bakış, 9(18), 33-44.
Bostanoğlu, B. (2008). Türkiye ABD İlişkilerinin Politikası. Ankara: İmge Kitabevi.
Bozdağlıoğlu, Y. & Özen, Ç. (2004). Liberalizmeden Neoliberalizme Güç Olgusu ve Sistemik Bağımlılık, Uluslararası İlişkiler, 1(4), 59-79.
Boztemur, R. (2011). Arap İsyanı 1916-1918. Mülkiye Dergisi, 35(272), 61-80.
Çetiner, Y. T. (1995). The Bagdat Pact: An Anglo-American Quest For Policy in The Middle East, (master dissertation). Erişim adresi https://repository.bilkent.edu.tr/server/api/core/bitstreams/622da9f2-cf22-4efa-aaab-922c2e775f2b/content.
Davison, R. H. (1963). Where is the Middle East?. In R. H. Nolte (Ed.), The modern Middle East (pp. 17-18). Atherton.
Davutoğlu, A. (2011). Küresel Bunalım. İstanbul: Küre Yayınları.
Donnelly, J. (2000). Realism and international relations. Cambridge University Press.
Dedeoğlu, B. (2014). Uluslararası Güvenlik ve Strateji. İstanbul: Barış Kitabevi.
Deveci, C. (2022). Ortadoğu bölümünün kuruluşu ve Kahire Konferansı’nda Emir Abdullah’ın geçici süreliğine Ürdün’e yönetici atanması. SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (55), 42-58.
Erendil, M. (1992). Çağdaş Orta Doğu Olayları. Ankara: Genel Kurmay Basımevi.
Erhan, Ç. (2010). Türk Dış Politikası’nın Güncel Sorunları. Ankara: İmaj Yayınevi.
Erhan, Ç. (2018). ABD ve NATO’yla İlişkiler, Oran, B. (Ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar Cilt I: 1919-1980 içinde (s. 522-575), İstanbul: İletişim Yayınları.
Eyicil, A. (2004). Atatürk Devrinde Türkiye’nin Balkan Politikası. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 20(59), 335-367.
Fırat, M., Kürkçüoğlu Ö. (2018). Orta Doğu’yla İlişkiler, Oran, B. (Ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar Cilt I: 1919-1980 içinde (s.194-203), İstanbul: İletişim Yayınları.
Giritli, İ. (1988). Günümüzde Orta Doğu, Süper Güçler, Üçüncü Dünya ve Türkiye. İstanbul: Filiz Kitabevi.
Gönlübol, M. ve Kürkçüoğlu, Ö (1985). Atatürk Dönemi Türk Dış Politikasına Genel Bir Bakış. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi,1, sy. 2 (Mart 1985), 451-474.
Gönlübol, M. (1996). Olaylarla Türk Dış Politikası (1915-1995). Ankara: Siyasal Kitabevi.
Hale, W. (2003). Türk Dış Politikası 1774-2000. (Çev. Demir, P). İstanbul: Mozaik Yayınları.
İleri, İ. (2005). Türkiye’nin Dış Politikası, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 9(35), 375-381
İnalcık, H. (2016). Osmanlı ve Modern Türkiye. İstanbul: Timaş Yayınları.
Kamel, A. (2014). 1923’ten Günümüze Türk Dış Politikası ve Diplomasisi. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
Kantarcı, Ş. (2012). Soğuk Savaş Sonrası Uluslararası Sistem: Yeni Sürecin Adı: Koalisyonlar Dönemi mi?. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 8(16), 47-85.
Karabulut, B. (2011). Küreselleşme Sürecinde Güvenliği Yeniden Düşünmek. Ankara: Barış Kitabevi.
Karabulut, B. (2014). Birinci Dünya Savaşı ve Uluslararası İlişkilerde İdealizmin Yükselişi. Gazi Akademik Bakış, 8(15), 57-72.
Karpat, K. (2012). Türk Dış Politikası Tarihi. İstanbul: Timaş Yayınları.
Lewis, B. (1998). Modern Türkiye’nin Doğuşu. (Çev. Kıratlı, M). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Kılınç, R. (2016). İdeoloji ve Dış Politika: Türkiye'de Kemalist (1930-1939) ve İslamcı (2011-2015) Dış Politikaların Karşılaştırmalı Bir Analizi. Uluslararası İlişkiler, 13(52), 67-88.
Kili, S. (1998). Atatürk Devrimi Bir Çağdaşlaşma Modeli. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Kiraz, S. (2020). Menderes Dönemi Türk Dış Politikasının NATO Üyeliği ve Bağdat Paktı’nın Kurulması Örnekleri Üzerinden Analizi. Turkish Studies - Economy, 15(1), 309-321.
Kösebalaban, H. (2014). Turkish Foreign Policy: Islam, Nationalism and Globalization. (Çev. İnanç, H). Ankara: BigBang Yayınları.
Mahan, A. T. (1902). The Persian Gulf and international relations. National Review, 40, 27-45. https://archive.org/details/sim_the-national-review-1883_1902-09_40_235/page/18/mode/2up
Özer, M. A. (2009). Avrupa Birliğine Tam Üyeliğin Eşiğinde Türkiye. Celal Bayar Üniversitesi, İ.İ.B.F. Yönetim ve Ekonomi, 16(1), 89-105.
Papuççular, H. (2023). Cumhuriyetin Dış Politikası: Olaylar, Aktörler, Kurumlar 1923-2023. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Sander, O. (2014). Siyasi Tarih 1918-1994. Ankara: İmge Kitabevi.
Sanjian, A. (1997). The Formulation of the Baghdad Pact. Middle Eastern Studies, 33 (2), 226-266.
Serbest, M. B. (2003). Soğuk Savaş Döneminde ABD’nin (1945-1975) Orta Doğu Politikası: Gücün Hukuka Üstünlüğü. (Doktora tezi, T.C. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.) Erişim adresi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=0i8nl9MYkDywOR9dmOwU6Q&no=KcCsE7Ff0b9tTwbS0u_xag
Serbest, M. B. (2016). Bağdat Paktı’nın Kuruluş Süreci ve Gelişiminde Türkiye’nin Rolü. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(3), 401-424.
Sinkaya, B. (2011). Geçmişten Günümüze Türkiye’nin Ortadoğu Politikası ve Batı Etkisi. Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 79-100.
Sisav, (1992). Ortadoğu ve Geleceği. İstanbul: Siyasi ve Sosyal Araştırmalar Vakfı (SİSAV) Yayınları.
Sönmez, Ş. (2010). Cezayir Bağımsızlık Hareketinin Türk Basınına Yansımaları (1954-1962). ZKÜ. Sosyal Bilimler Dergisi, 6(12), 289-318.
Şahin, M. (2012). Orta Doğu ile İlişkiler, Çakmak, H. (Ed.), Türk Dış Politikası 1919-2012 içinde (s. 484-498), Ankara: Barış Platin Kitap.
Tellal, E. (2005). Türk Dış Politikası’nda Avrasya Seçeneği. Uluslararası İlişkiler, 2(5), 49-70.
Tokatlı, S. G. (2022). Klasik Realizm ve Neorealizm Kuramının İncelenmesi: Devlet Kavramına Yönelik Analiz. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(21), 122-141.
Tuncer, H. (2021). Atatürk Döneminde Türk Dış Politikası. İstanbul: Sia Kitap
Tür, Ö. & Salık, N. (2017). Uluslararası İlişkilerde “Küçük Devletler”: Gelişimi, Tanımı, Dış Politika ve İttifak Davranışları. Uluslararası İlişkiler,14(53), 3-22.
Türkmen, İ. (2017). 1950’li Yıllarda Türk Dış Politikası. Kekevi, S. (Ed.), Tekinsoy, Y. E. (Ed.), Türkmen, İ. (Ed.), Türk Dış Politikası (1830-1989) içinde (s. 519-585), Ankara: Berikan Yayınevi.
Yergin, D. (2011). The prize: The epic quest for oil, money & power. Free Press. https://www.iwp.edu/wp-content/uploads/2020/06/The-Prize-The-Epic-Quest-for-Oil-Money-and-Power-by-Daniel-Yergin.pdf
Yeşilbursa, B. K. (1999). Turkey’s participation in the middle east command and its admission to NATO, 1950-52. Middle Eastern Studies, 35(4), 70–102. https://doi.org/10.1080/00263209908701287
Yeşilbursa, B. (2001). The American Concept of the “Northern Tier” Defence Project and the Signing of the Turco-Pakistani Agreement, 1953-54. Middle Eastern Studies, 37(3), 59–110. https://doi.org/10.1080/714004409
Uçarol, R. (2013). Siyasi Tarih (1789-2012). İstanbul: Der Yayınları.
Waltz, K. N. (1996). From theory of international politics. In J. A. Vasquez (Ed.), Classics of international relations (pp. 305-308). Prentice Hall.
Waltz, K. N. (1988). The Origins of War in Neorealist Theory. The Journal of Interdisciplinary History, 18(4), 615-628. https://doi.org/10.2307/204817
Zürcher, E. J. (1998). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
