Yeşil Stratejik Liderlik: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i1.332Anahtar Kelimeler:
Yeşil stratejik liderlik- ölçek uyarlama- geçerlilik- güvenilirlik- sürdürülebilirlikÖzet
Bu çalışmanın amacı, uluslararası literatürde geçerliliği kanıtlanmış olan Yeşil Stratejik Liderlik Ölçeği’ni Türkçeye uyarlamak ve Türkiye bağlamında psikometrik özelliklerini incelemektir. Küresel çevre sorunlarının artan etkisi, işletmelerin sürdürülebilirlik odaklı stratejik karar alma süreçlerinde çevreci liderlik biçimlerini ön plana çıkarmaktadır. Bu bağlamda, yeşil stratejik liderlik; liderlerin çevresel fırsat ve tehditleri öngörebilme, değişime uyum sağlayabilme ve çevresel bilgiyi örgüte entegre etme becerilerini kapsayan bütüncül bir liderlik yaklaşımıdır. Araştırma, ölçeğin dilsel eşdeğerliğinin sağlanması amacıyla ileri-geri çeviri yöntemi ile başlamış; ardından 211 üniversite çalışanından elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve güvenilirlik testleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, ölçeğin üç boyutlu yapısının (yeşil öngörü, yeşil uyum, yeşil kavrama) Türkçe örneklemde geçerliliğini koruduğunu göstermiştir. Ölçek maddelerinin faktör yükleri 0.79–0.98 aralığında olup, Cronbach’s Alpha değerleri 0.964–0.981 arasında bulunmuştur. Ayrıca Ortalama Varyans Açıklaması (AVE) değerlerinin 0.80’in üzerinde ve Heterotrait-Monotrait (HTMT) oranlarının 0.68’in altında olması, ölçeğin yakınsak ve ayırt edici geçerliliğini desteklemektedir. Sonuç olarak, Yeşil Stratejik Liderlik Ölçeği’nin Türkçe formunun hem teorik hem de uygulamalı araştırmalarda güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceği belirlenmiştir. Bu çalışma, Türkiye’de yeşil liderlik literatüründeki ölçek eksikliğini gidermekte, aynı zamanda işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik stratejilerinde liderlik yetkinliklerini analiz etmeleri için pratik bir araç sunmaktadır.
Referanslar
Akgün, A., Keskin, H., Byrne, J., (2012). Antecedents and contingent effects of organizational adaptive capability on firm product innovativeness. J. Prod. Innovat. Manag. 29, 171–189.
AlNuaimi, B. K., Singh, S. K., & Harney, B. (2021). Unpacking the role of innovation capability: Exploring the impact of leadership style on green procurement via a natural resource-based perspective. Journal of business research, 134, 78-88.
Bal, E. & Kazan, H. (2023). Çevresel İnovasyon Türlerinin Etkileşimi. Holistic Economics, 1 (2), 77-86
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120.
Barutçugil, İ. (2013). Stratejik yönetim. İstanbul: Kariyer Yayıncılık.
Bentler, P. M. (1990). Comparative fit indexes in structural models. Psychological Bulletin, 107(2), 238–246. https://doi.org/10.1037/0033-2909.107.2.238
Byrne, B. M. (2016). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (3rd ed.). Routledge.
Chen, Y. S., & Chang, C. H. (2013). The determinants of green product development performance: Green dynamic capabilities, green transformational leadership, and green creativity. Journal of business ethics, 116(1), 107-119.
Cooper, V., & Molla, A. (2014). Absorptive capacity and contextual factors that influence green IT assimilation. Australasian Journal of Information Systems, 18(3), 271–289.
Donald, S.,( 2009). Green management matters only if it yieds more green: an economic/strategic perspective. Acad. Manag. Perspect. 23 (3), 5–16.
Dzhengiz, T.& Niesten, E., (2020) Competences for environmental sustainability: a systematic review on the impact of absorptive capacity and capabilities. J. Bus. Ethics 162 (4), 881–906.
Egri, C. P., & Herman, S. (2000). Leadership in the North American environmental sector: Values, leadership styles, and contexts of environmental leaders and their organizations. Academy of Management Journal, 43(4), 571-604.
Eren, E. (2000). Yönetim ve organizasyon.İstanbul: Beta Yayım Dağıtım A.Ş.
Uslu, Y. D., & Kedikli, E. (2017). Sürdürülebilirlik kapsamında yeşil insan kaynakları yönetimine genel bir bakış. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 52(3), 66-81.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
Gold, A. H., Malhotra, A. & Segars, A. H. (2001). Knowledge management: An organizational capabilities perspective. Journal of Management Information Systems, 18(1), 185–214. https://doi.org/10.1080/07421222.2001.11045669
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2021). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Hart, S.L., 1995. A natural-resource-based view of the firm. Acad. Manag. Rev. 20 (4), 986–1014.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
Hou, H., Gai, R., & An, L. (2023). The impact of environmentally‑specific servant leadership on organizational green performance: The mediating role of green creativity. Frontiers in Psychology, 13.
Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Huo, C., Safdar, M. A., Akhtar, M. W., & Ahmed, M. (2022). Linking responsible leadership and green innovation: The role of knowledge sharing and leader–member exchange. Frontiers in Environmental Science, 10, 945817.
Ireland, R. D., & Hitt, M. A. (2005). Achieving and maintaining strategic competitiveness in the 21st century: The role of strategic leadership. Academy of Management Executive, 19(4), 63–77. https://doi.org/10.5465/ame.2005.19417908
Karakuş, F. O., & Erdirençelebi, F. (2025). Yeşil bilgi yönetimi ölçeğinin türkçeye uyarlanması ve örgütsel performansa etkisinin incelenmesi. Journal of Business Research - Turk, 17(2), 455–472. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4855184
Kerse, G., Maden, Ş., Tartan Selçuk, E.(2021).Yeşil dönüştürücü liderlik, yeşil içsel motivasyon ve çalışanın yeşil davranışı: ölçek uyarlama ve ilişki tespiti, İşletme Araştırmaları Dergisi, 13 (2), 1574-1591.
Khan, E. A., Hossain, M. A., Jahed, M. A., Akter, R., & Pappas, I. O. (2024). Green strategic leadership capability: Construct development and measurement validation. Journal of Cleaner Production, 450, 141575.
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
Kurucz, E.C., Colbert, B.A., Luedeke-Freund, F., Upward, A.& Willard, B., (2017). Relational leadership for strategic sustainability: practices and capabilities to advance the design and assessment of sustainable business models. J. Clean. Prod. 140, 189– 204.
Laan, L. & Erwee, R., (2012). Foresight styles assessment: a valid and reliable measure of dimensions of foresight competence? Foresight 14 (5), 374–386.
Li, W., Bhutto, T. A., Xuhui, W., Maitlo, Q., Zafar, A. U., & Bhutto, N. A. (2020). Unlocking employees’ green creativity: The effects of green transformational leadership, green intrinsic, and extrinsic motivation. Journal of cleaner production, 255, 120229.
Liao, Y. (2022). Sustainable leadership: A literature review and prospects for future research. Frontiers in Psychology, 13, 1045570.
Lin, Y., & Chen, Y. S. (2017). Determinants of green competitive advantage: the roles of green knowledge sharing, green dynamic capabilities, and green service innovation. Qual. Quant. 51, 1663–1685. doi: 10.1007/s11135-016-0358-6
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
Omar, G. A. (2024). The influence of green strategic leadership capability on the environmental and social performance of the Egyptian manufacturing corporations: The moderating role of green organizational culture. Journal of Sustainable Operations, 3(1), 22–39.
Ozgul, B. (2022). Does green transformational leadership develop green absorptive capacity? The role of internal and external environmental orientation. Systems, 10(6), 224.
Özbey, K. Y. (2024). Yeşil liderlik. Liderlik Dinamikleri Üzerine Araştırmalar I, 95.
Paliokaitė, A., Martinaitis, Ž., & Reimeris, R. (2015). Foresight methods for smart specialisation strategy development in Lithuania. Technological Forecasting and Social Change, 101, 185–199. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2015.04.008
Ren, Y., Zhou, J.& Bi, J. (2021). Pollution degree and characteristics of heavy metals in soil of a coal mine area in western chongqing. Journal of Southern Agriculture, 52.
Rhisiart, M., Miller, R., & Brooks, S. (2015). Learning to use the future: developing foresight capabilities through scenario processes. Technological Forecasting and Social Change, 101, 124–133.
Robertson, J. L., & Barling, J. (2013). Greening organizations through leaders’ influence on employees’ pro-environmental behaviors. Journal of Organizational Behavior, 34(2), 176-194.
Saleem, M., Qadeer, F., Mahmood, F., Ariza‑Montes, A., & Han, H. (2020). Ethical leadership and employee green behavior: A multilevel moderated mediation analysis. Sustainability, 12(8), 3314. https://doi.org/10.3390/su12083314
Schaltegger, S., H€orisch, J. & Freeman, R.E. (2019), Business cases for sustainability: a stakeholder theory perspective, Organization and Environment, Vol. 32 No. 3.
Song, W., & Yu, H. (2018). Green innovation strategy and green innovation: The roles of green creativity and green organizational identity. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 25(2), 135-150.
Staber, U., & Sydow, J. (2002). Organizational adaptive capacity: A structuration perspective. Journal of management inquiry, 11(4), 408-424.
Ülgen, H. ve Mirze, K. (2018). İşletmelerde stratejik yönetim, İstanbul: Beta Basım.
Wang, C. L., Senaratne, C., & Rafiq, M. (2015). Success traps, dynamic capabilities and firm performance. Br. J. Manag. 26, 26–44. doi: 10.1111/1467-8551.12066
Wang, Y., Tian, C., Jiang, X., & Tong, Y. (2023). Development of scales for the measurement of executive green leadership and exploration of its antecedents. Sustainability, 15(13), 9882. https://doi.org/10.3390/su15139882
Wu, Y., Niu, G., Chen, Z., & Zhang, D. (2021). Purchasing social attention by tipping: Materialism predicts online tipping in live-streaming platform through self-enhancement motive. Journal of Consumer Behaviour, 21(3), 468–480.
Yasin, M. M., Liébana-Cabanillas, F., Porcu, L. & Kayed, R. N. (2020). The role of customer online brand experience in customers' intention to forward online company-generated content: The case of the Islamic online banking sector in Palestine. Journal of Retailing and Consumer Services, 52, 101902. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.101902
Yücebalkan, B. (2024). Holistik perspektiften güncel liderliğe bir bakış: dijital liderlik+ yeşil transformasyonel liderlik. International Journal of Disciplines in Economics & Administrative Sciences Studies, 6(18), 388-396.
Zahra, S., & George, G. (2002). Absorptive capacity a review, reconceptualization, and extension. The Academy of Management Review, 27(2), 185–203.
Zehir, C., & Özgül, B. (2021). The influence of green-transformational leadership style on corporate sustainability: A systematic literature review and propositions for future studies. Istanbul Management Journal, (90), 1-30.
Zhong, J., Shao, X., Xiao, H., Yang, R., & An, X. (2023). The research on the green leadership: A systematic review and theoretical framework. Environment, Development and Sustainability, 27, 377–408. https://doi.org/10.1007/s10668-023-03960-0.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
