Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının 21. Yüzyıl ve Bilimsel Süreç Becerileri İle Fen Bilimleri Ders Kitaplarını İncelemeleri
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i1.387Anahtar Kelimeler:
Fen bilgisi- ders kitabı- 21. yüzyıl becerileri- öğretmen adayı- bilimsel süreç becerileriÖzet
Bu çalışmanın amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının deneysel uygulamalar sonrasında bilimsel süreç becerileri ile 21. yüzyıl becerilerini kazanma durumlarını belirlemek ve öğretmen adaylarının değerlendirmeleri doğrultusunda fen bilimleri ders kitaplarında (7. sınıf Elektrik ünitesi) bu becerilerin kazanımlarla uyumlu biçimde ne düzeyde temsil edildiğini tespit etmektir. Bu yönüyle çalışma, öğretmen adaylarının sahip oldukları beceriler ile bu becerilerin öğrencilere kazandırılmasında temel bir araç olan ders kitabı içeriğini analiz etme süreçleri arasındaki bütüncül ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma grubu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ankara ilinde bulunan bir devlet üniversitesinin Eğitim Fakültesi Fen Bilgisi öğretmenliği dördüncü sınıfta öğrenim gören 32 fen bilgisi öğretmen adayından oluşmaktadır. Veriler, “Bilimsel Süreç Becerilerine Dayalı Deney Formu” ve “21. Yüzyıl ve Bilimsel Süreç Becerileri Kitap İnceleme Raporu Formu” aracılığıyla toplanmış; nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının deneysel uygulamalar sonrasında bilimsel süreç becerilerinde yüksek düzeyde başarı gösterdiklerini ortaya koymuştur. Özellikle hipotez kurma ve değişkenleri belirleme becerilerinde neredeyse tüm katılımcıların doğru yanıt verdiği görülmüştür. Ders kitabı incelemeleri, Elektrik ünitesinde en sık vurgulanan 21. yüzyıl becerisinin “yaratıcılık” (%24,8) olduğunu göstermektedir. Ayrıca “eleştirel düşünme” (%17,6) ve “yaratıcılık” (%17,6) becerileri kazanımlarla güçlü biçimde ilişkilendirilmiştir. Öğretmen adaylarının %65,6’sı, ders kitabının bilimsel süreç becerilerini yeterli düzeyde yansıttığını belirtmiştir. En çok vurgulanan beceriler gözlem yapma (%17,4), deney yapma (%15,0), ölçme (%12,0) ve veri kaydetme (%12,0) olmuştur. Sonuç olarak, deneysel çalışmaların öğretmen adaylarının bilimsel süreç ve 21. yüzyıl becerilerini geliştirdiği, ders kitaplarının ise bu becerileri temel düzeyde desteklediği ancak tüm boyutlarıyla dengeli yansıtmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Referanslar
Aktamış, H., & Ergin, Ö. (2007). Bilimsel süreç becerileri ile bilimsel yaratıcılık arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(33), 11-23.
Anagün, Ş. S. (2018). Teachers’ perceptions about the relationship between 21st century skills and managing constructivist learning environments. International Journal of Instruction, 11(4), 825–840. https://doi.org/10.12973/iji.2018.11452a
Ananiadou, K., & Claro, M. (2009). 21st century skills and competences for new millennium learners in OECD countries. OECD Education Working Papers, No. 41. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/21852526115.
Ar Yavuz, G. (2007). İlköğretimde kullanılan ders kitaplarının öğretime yardımcı unsurlar açısından değerlendirilmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi üniversitesi, Eğitim bilimleri enstitüsü, Ankara.
Atun, T., & Aktan, M. B. (2024). Fen bilimleri ders kitabı etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinde bütüncül yaklaşımı sağlayan bilimsel anlayışı kazandırması açısından incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 38(1), 1–23. https://doi.org/10.33308/26674874.2024381667
Aydoğdu, B., & Ergin, Ö. (2008). Fen ve teknoloji dersinde kullanılan farklı deney tekniklerinin öğrencilerin bilimsel süreç becerilerine etkileri. Ege Eğitim Dergisi, 9(2), 15-36.
Ayvazoğlu, Ş., & Akar, M. (2025). Fen bilimleri öğretim programının 21.yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(15), 1-18. https://doi.org/10.56677/mkuefder.1685427
Balaban Zor, M. (2025). 2018-2025 yılları arasında Türkiye’de fen eğitimi alanında 21. yüzyıl becerilerine yönelik tez çalışmalarının betimsel bir analiz. Premium E-Journal of Social Sciences (PEJOSS), 9(56), 635–644. https://doi.org/10.5281/zenodo.16462016
Bayır, E., & Kahveci, N. G. (2022). Fen eğitiminde 21. yüzyıl becerileri kazandırmaya yönelik öğretmen görüşleri. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 19(3), 642–661.
Bybee, R. W. (2010). Advancing STEM education: A 2020 vision. Technology and Engineering Teacher, 70(1), 30–35.
Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and opportunities. Arlington, VA: NSTA Press.
Creswell, J. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE.
Çepni, S., Ayas, A., Johnson, D., & Turgut, M. F. (2003). Fen eğitimi: Kuram ve uygulama. Ankara: Pegem A.
Demirci, M., & Yıldırım, H. İ. (2025). Fen bilimleri ders kitapları ve öğretim programının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 13(25), 156- 180. https://doi.org/10.18009/jcer.1568951
Dökme, İ. (2005). Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) ilköğretim 6. sınıf fen bilgisi ders kitabının bilimsel süreç becerileri yönünden değerlendirilmesi. İlköğretim Online, 4(1), 7-17.
Ecevit, T., Alagöz, S., Özkurt, N., & Karataş-Köylü, Ü.(2022). İlkokul 3. ve 4. sınıf fen bilimleri ders kitaplarındaki etkinliklerinin bilimsel süreç, yaşam ve mühendislik tasarım becerilerini içerme durumları açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 743-758.
Ennis, R. H. (2011). The nature of critical thinking: An outline of critical thinking dispositions and abilities. University of Illinois.
Harlen, W. (1999). Purposes and procedures for assessing science process skills. Assessment in education: Principles, Policy & Practice, 6(1), 129–144.
Hmelo-Silver, C. E. (2004). Problem-based learning: What and how do students learn? Educational Psychology Review, 16(3), 235–266. https://doi.org/10.1023/B:EDPR.0000034022.16470.f3
İnaltekin, T., Özyurt, B. B., & Akçay, H. (2012). İlköğretim 6., 7. ve 8. sınıf fen ve teknoloji ders kitabı etkinliklerinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 63-73.
Kalemkuş, J. (2021). Fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının 21.yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 63-87. https://doi.org/10.18039/ajesi.800552
Karslı F., & Ayas, A. (2013). Fen ve teknoloji dersi öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerilerinin ölçülmesine ilişkin bir test geliştirme çalışması. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 10(2), 66-84. https://www.tused.org/index.php/tused/article/view/291
Kind, P., & Kind, V. (2007). Creativity in science education: Perspectives and challenges for developing school science. Studies in Science Education, 43(1), 1–37. https://doi.org/10.1080/03057260708560225
Koyunlu-Ünlü, Z. (2020). Improving pre-service teachers’ science process skills and views about scientific inquiry. Journal of Theoretical Educational Science, 13(3), 474–489.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2021). Ders kitapları ve eğitim araçları yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 31458). https://www.resmigazete.gov.tr/
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü.
National Research Council [NRC]. (2012). A framework for k-12 science education: practices, crosscutting concepts, and core ideas. Washington DC: The National Academic Press.
Newton, D. P., & Newton, L. D. (2009). Some student teachers' conceptions of creativity in school science. Research in Science & Technological Education, 27(1), 45- 60.
Oba, S., & Köse, M. (2022). Fen bilimleri ders kitaplarının bilimsel sorgulama becerileri açısından incelenmesi. Scientific Educational Studies, 6(1), 44-72. https://doi.org/10.31798/ses.1106070
OECD (2018). The future of education and skills: Education 2030. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/2030
Özalp, D. (2023). Science curriculum requirements: Science process skills in textbook activities. Journal of Educational Research & Practice, 12(1), 123–141. https://doi.org/10.5590/JERAP.2023.13.1.10
Özdemir, G., & Yanık, H. (2017). 21. yüzyıl becerileri bağlamında fen öğretiminde problem çözme ve yaratıcılık ilişkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(42), 200–217.
Padilla, M. J. (1990). The science process skills. Research matters—To the science teacher, No. 9004. Reston, VA: National Association for Research in Science Teaching (NARST).
Partnership for 21st Century Skills (P21). (2009). Framework for 21st century learning. http://www.battelleforkids.org/networks/p21
Partnership for 21st Century Skills (P21). (2015). P21 Framework definitions. Retrieved from http://www.battelleforkids.org/networks/p21
Patton, M. Q. (2015). Qualitative evaluation and research methods. Thousand Oaks, CA: Sage.
Saavedra, A. R., & Opfer, V. D. (2012). Learning 21st-century skills requires 21st-century teaching. Phi Delta Kappan, 94(2), 8–13. https://doi.org/10.1177/003172171209400203
Sukaria, M. I. (2024). Critical thinking and science process skills: Evidence from pre-service elementary teachers. Journal of Educational Analytics, 4(4), Article 462. https://doi.org/10.55927/jeda.v4i4.462
Şahin Pekmez, E., Aktamış, H., & Can, B. (2010). Fen laboratuarı dersinin öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerileri ve bilimsel yaratıcılıklarına etkisi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 93-112.
Şimşek, P., & Kabapınar, F. (2010). The effects of inquiry-based learning on elementary students’ science process skills and conceptual understanding of matter. Procedia Social and Behavioral Sciences, 2(2), 1190–1194. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.170
Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Voogt, J., & Roblin, N. P. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21st century competences: Implications for national curriculum policies. Journal of Curriculum Studies, 44(3), 299–321. https://doi.org/10.1080/00220272.2012.668938
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
