Millî Görüş’te “Fark Var”: Saadet ve Yeniden Refah Programları Üzerine
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i1.383Anahtar Kelimeler:
Parti Programı- Saadet Partisi- Yeniden Refah Partisi- Milli Görüş- Siyasal Hayat ve KurumlarÖzet
Millî Görüş’ün “asıl”, “tek” ve “gerçek” temsilcisi olduğu iddiasındaki Saadet ve Yeniden Refah’ın ideolojik yaklaşımlarının ve hedeflerinin belirgin bir çerçevesini sunması adına parti programları üzerinden karşılaştırmalı bir biçimde incelenmesine çalışılmıştır. Bu incelemelerde her iki siyasi parti açısından çeşitli benzerlikler ve çeşitli farklılıklar ortaya çıkmıştır. Her iki parti özellikle Millî Görüş’ün geleneksel söylemleri ve sloganları konusunda önemli oranda benzerlik göstererek ideolojik ilkeler boyutunda bir ortaklaşma alanı sağlamışlardır. Bu noktada her iki parti dış politika açısından D-8 ilkelerini hedefleme ve AB karşıtlığı konularında oldukça yakınlaşmıştır. Buna karşın iç siyasete ilişkin program hedeflerini uygulamaya geçirme konusunda ve demokrasiye biçtikleri roller bakımından belirgin bir ayrışma görülmüştür. Bu ayrışmada Saadet, daha demokrat muhafazakâr bir siyasal pozisyon içerisinde konumlanırken; Yeniden Refah daha İslamcı muhafazakâr bir siyasal pozisyonda konumlanmıştır. Saadet, Yeniden Refah’a göre belirgin bir biçimde demokrasiye yönelik daha güçlü söylemler geliştirmiştir. Yeniden Refah ise yargı, bürokrasi ve yürütmeye dair daha somut yaklaşımlar üretmiştir.
Referanslar
AA (2018, 23 Kasım). Fatih Erbakan ‘Yeniden Refah Partisi’ni kurdu. https://www.aa.com.tr/tr/politika/fatih-erbakan-yeniden-refah-partisini-kurdu/1319439
AA (2021, 20 Mart). Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Erbakan’dan Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesine destek. https://www.aa.com.tr/tr/politika/yeniden-refah-partisi-genel-baskani-erbakandan-turkiyenin-istanbul-sozlesmesinden-cekilmesine-destek/2182537
Anka Haber Ajansı (2025, 21 Kasım). Fatih Erbakan’dan ‘ittifak’ açıklaması. https://ankahaber.net/haber/detay/fatih_erbakandan_ittifak_aciklamasi_saadet_partisi_ve_gelecek_partisi_gibi_milli_gorus_fikriyatina_yakin_partilerle_bir_secim_ittifaki_yapilabilir_bir_sinerji_olusturabilir_270666#
Argenti, G., Paskarina, C., Darmayanti, N., & Deliarnoor, N. A. (2022). Post-Islamism in Indonesia: Analysis of Islamic political party programs in the 2019 national elections. Academic Journal of Interdisciplinary Studies, 11(1), 127.
Aydınlık (2023, 23 Temmuz). Yeniden Refah: “Biz artık Cumhur İttifakı’nda değiliz, AK Parti protokole uymuyor”. https://www.aydinlik.com.tr/haber/yeniden-refah-partisi-genel-baskan-vekili-dogan-aydal-aciklama-yapti-yeniden-refah-cumhur-ittifakindan-ayrildi-mi-406057
Baharçiçek, A. (2017). Millî Görüş partilerinin programlarının dış politika analizi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(Özel Sayı), 115-126.
Basmacı, G. (2025). Türkiye’deki siyasi partilerin programlarının basın özgürlüğü bağlamında incelenmesi. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 1-27. https://doi.org/10.56206/husbd.1639906
Bianet (2018, 7 Temmuz). Saadet Partili iki vekil CHP’den istifa etti. https://bianet.org/haber/saadet-partili-iki-vekil-chp-den-istifa-etti-198960
Birgün (2016, 10 Kasım). Saadet Partisi başkanı Karamollaoğlu Madımak Katliamı’nı ‘üst akıl’a bağladı. https://www.birgun.net/haber/saadet-partisi-baskani-karamollaoglu-madimak-katliami-ni-ust-akil-a-bagladi-135035
Bloomberg (2016, 30 Ekim). Temel Karamollaoğlu Saadet Partisi’nin yeni genel başkanı seçildi. https://www.bloomberght.com/temel-karamollaoglu-saadet-partisinin-yeni-genel-baskani-secildi-1937195
Bob-Milliar, G. M. (2012). Political party activism in Ghana: factors influencing the decision of the politically active to join a political party. Democratization, 19(4), 668-689.
Boogers, M., & Voerman, G. (2010). Independent local political parties in the Netherlands. Local government studies, 36(1), 75-90.
Bolognesi, B., Ribeiro, E., & Codato, A. (2023). A new ideological classification of Brazilian political parties. Dados, 66, e20210164.
Caramani, D. (2017). Will vs. reason: The populist and technocratic forms of political representation and their critique to party government. American political science review, 111(1), 54-67.
Cruz, C., & Keefer, P. (2015). Political parties, clientelism, and bureaucratic reform. Comparative Political Studies, 48(14), 1942-1973.
Cumhuriyet (2022, 27 Mart). Karamollaoğlu: Erbakan hocamız kesinlikle CHP ile birlikte olurdu. https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/karamollaoglu-erbakan-hocamiz-kesinlikle-chp-ile-birlikte-olurdu-1919815
Dalton, R. J. (1985). Political parties and political representation: Party supporters and party elites in nine nations. Comparative political studies, 18(3), 267-299.
DHA (2022, 1 Nisan). Fatih Erbakan: Erbakan Hocamız, asla ama asla CHP’yle birlikte olmazdı. https://www.dha.com.tr/politika/fatih-erbakan-erbakan-hocamiz-asla-ama-asla-chpyle-birlikte-olmazdi-2047619
Diken (2018, 19 Kasım). Fatih Erbakan ‘ilk golü’ attı: Saadet Partisi’nin genel merkezi boşaltılıyor. https://www.diken.com.tr/fatih-erbakan-ilk-golu-atti-saadet-partisinin-genel-merkezi-bosaltiliyor/
DW (2023, 16 Aralık). CHP’li Kasap geçici olarak Saadet Partisi’nde. https://www.dw.com/tr/chpli-kasap-ge%C3%A7ici-olarak-saadet-partisinde/a-67743042
Euronews (2019, 11 Nisan). Saadet Partisi Genel Merkezi haciz kararı nedeniyle boşaltıldı. https://tr.euronews.com/2019/04/11/saadet-partisi-genel-merkezi-haciz-karari-nedeniyle-bosaltildi
Euronews (2025, 21 Haziran). Fatih Erbakan: ‘Bundan sonra Cumhur İttifakı’yla bir araya gelmeyeceğiz’. https://tr.euronews.com/2025/06/21/fatih-erbakan-bundan-sonra-cumhur-ittifakiyla-bir-araya-gelmeyecegiz
Gazete Duvar (2021, 13 Eylül). Fatih Erbakan aşı karşıtı açıklamalar yaptı. https://www.gazeteduvar.com.tr/fatih-erbakan-asi-karsiti-aciklamalar-yapti-haber-1534827
Gazete Duvar (2023, 14 Aralık). Özlem Zengin’den Hasan Bitmez için taziye mesajı: Mekânı cennet olsun. https://www.gazeteduvar.com.tr/ozlem-zenginden-hasan-bitmez-icin-taziye-mesaji-mekani-cennet-olsun-haber-1653695
Gülarslan Değer, K. (2022). Koronavirüs pandemi döneminde aşı karşıtlığı, sosyal medya ve komplo teorileri. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (58), 123-138.
Güzel, İ. H. (2025). Adalet ve Kalkınma Partisi ile Cumhuriyet Halk Partisi programlarında demokrasi ve katılımcı yönetim: Kamu politikası analizi yöntemiyle incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (39), 20-35. DOI: 10.54600/igdirsosbilder.1498315
Haber7 (2009, 25 Şubat). Saadet Partisi’nden Fark var açıklaması. https://www.haber7.com/siyaset/haber/382558-saadet-partisinden-fark-var-aciklamasi
Habername (2010, 13 Temmuz). Erbakan’ın oğlunu neden listeye almadı?. https://www.habername.com/haber-erbakanin-oglunu-neden-listeye-almadi-42286.htm
Hagopian, F., Gervasoni, C., & Moraes, J. A. (2009). From patronage to program: The emergence of party-oriented legislators in Brazil. Comparative Political Studies, 42(3), 360-391.
Halk Tv (2025, 13 Kasım). Yeniden Refah ve Saadet Partisi birleşiyor mu? Genel Başkan kesin konuştu!. https://halktv.com.tr/siyaset/yeniden-refah-ve-saadet-partisi-birlesiyor-mu-genel-baskan-kesin-konustu-986074h
Hamsici, M. (2024, 4 Nisan). Yeniden Refah Partisi neden ve nasıl güçlendi?. BBC News Türkçe, https://www.bbc.com/turkce/articles/c8033n7zn8ko
Hershey, M. R. (2017). Party politics in America. Routledge.
Hloušek, V., & Kopecek, L. (2016). Origin, ideology and transformation of political parties: East-Central and Western Europe compared. Routledge.
Hofferbert, R. I., & Klingemann, H. D. (1990). The policy impact of party programmes and government declarations in the Federal Republic of Germany. European Journal of Political Research, 18(3), 277-304.
Hürriyet (2010, 11 Temmuz). Numan Kurtulmuş’un listesi. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/numan-kurtulmusun-listesi-15287706
Gökçe, D. (2017, 11 Nisan). Saadet Partisi’ne ‘Fark Var’ Cezası!. https://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/saadet-partisine-fark-var-cezasi-40424114
Independent Türkçe (2019, 17 Nisan). Fatih Erbakan’ın partisi YRP, Saadet’ten tahliye ettirdiği binayı genel merkez yaptı. https://www.indyturk.com/node/22901/siyaset/fatih-erbakan%E2%80%99%C4%B1n-partisi-yrp-saadet%E2%80%99ten-tahliye-ettirdi%C4%9Fi-binay%C4%B1-genel-merkez
Independent Türkçe (2025, 4 Temmuz). Erbakan’dan Saadet Partisi’ne ziyaret: Gündem yeni anayasa, terörsüz Türkiye ve ittifak ihtimali. https://www.indyturk.com/node/761336/siyaset/erbakandan-saadet-partisine-ziyaret-g%C3%BCndem-yeni-anayasa-ter%C3%B6rs%C3%BCz-t%C3%BCrkiye-ve
Kapusızoğlu, M. & Dursunoğlu, İ. (2025). Türkiye’de siyasal parti programlarının aile olgusuna yönelik içerik analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(Aile Özel Sayısı), 254-279. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1726967
Lande, C. H. (1967). The Philippine political party system. Journal of Southeast Asian History, 8(1), 19-39.
Lijphart, A. (1981). Political parties: ideologies and programs. Democracy at the polls: A comparative study of competitive national elections, 297, 26-51.
Milliyet (2010, 1 Ekim). Kurtulmuş: Artık Saadet’te siyaset yapamayız. https://www.milliyet.com.tr/siyaset/kurtulmus-artik-saadette-siyaset-yapamayiz-1296036
Özkan, U. B. (2018). Tek parti döneminde hazırlanan parti programları temelinde eğitimin uzak hedefleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(39), 183-206. Doi: 10.31795/baunsobed.437236
Pétry, F., & Duval, D. (2015). To what extent do political parties fulfill their campaign promises. Journal of Parliamentary and Political Law, Special edition, 345-359.
Rosenberg, W. G. (2019). Liberals in the Russian revolution. Princeton University Press.
Saadet (2019). Parti genel merkezimizin tahliyesi hakkında Av. Fatih Beyazıt açıklamalarda bulunuyor. https://www.pscp.tv/w/1lPKqoreZMNJb
Saadet (2019, 3 Kasım). Parti programı. https://admin.saadet.org.tr/dosyalar/K-D-1751227555.pdf
Sayın, A. (2023, 24 Mart). Yeniden Refah Partisi Cumhur İttifakı’na katıldı, HÜDA PAR adayları seçime AKP listelerinden girecek. https://www.bbc.com/turkce/articles/cmjzylvjk5vo
Sayın, A. (2023, 9 Nisan). CHP’nin aday listesinde Millet İttifakı’ndaki diğer 5 partiden 76 aday da yer aldı, en az 30’unun seçilebileceği hesabı yapılıyor. https://www.bbc.com/turkce/articles/c84mvnjny2wo
Schlesinger, J. A. (2013). Political party organization. In Handbook of Organizations (RLE: Organizations) (pp. 764-801). Routledge.
Sentsov, A., Aleksandrov, O., Bolsunovskaya, Y., & Kuimova, M. (2015). Modeling of the future in the programs of political parties. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 166, 536-540.
Serbestiyet (2024, 23 Eylül). Fatih Erbakan: “Bir daha asla AK Parti’yle olmayız, sağda üçüncü ittifak daha çok oy alır, iktidarın uygulamalarını gören imam hatipli gençler deist, ateist oluyor”. https://serbestiyet.com/roportaj/fatih-erbakan-bir-daha-asla-ak-partiyle-olmayiz-sagda-ucuncu-ittifak-daha-cok-oy-alir-iktidarin-uygulamalarini-goren-imam-hatipli-gencler-deist-ateist-oluyor-182272/
Sikk, A. (2012). Newness as a winning formula for new political parties. Party Politics, 18(4), 465-486.
Sol (2009, 25 Şubat). AKP ile Saadet arasında ne fark var. https://haber.sol.org.tr/devlet-ve-siyaset/akp-ile-saadet-arasinda-ne-fark-var-haberi-674
Sputnik (2021, 13 Eylül). Yeniden Refah Partisi başkanı Erbakan: Aşı olmadım, 3 kulaklı 5 gözlü yaratık doğmasına yol açabilir. https://anlatilaninotesi.com.tr/20210913/yeniden-refah-partisi-baskani-erbakan-asi-olmadim-3-kulakli-5-gozlu-yaratik-dogmasina-yol-acabilir-1048855814.html
Stokes, S. C. (1999). Political parties and democracy. Annual review of political science, 2(1), 243-267.
T24 (2014, 4 Mayıs). Fatih Erbakan’la yarışan Mustafa Kamalak yeniden Saadet Partisi lideri. https://t24.com.tr/haber/fatih-erbakanla-yarisan-mustafa-kamalak-yeniden-saadet-partisi-lideri,257574
Teiwes, F. C. (2017). Revival: Politics and purges in China (1980): Rectification and the decline of party norms, 1950-65. Routledge.
Teyit (2020, 14 Eylül). Fatih Erbakan’ın İstanbul Sözleşmesi hakkındaki iddiaları. https://teyit.org/analiz/fatih-erbakanin-istanbul-sozlesmesi-hakkindaki-iddialari
Thomson, R., Royed, T., Naurin, E., Artés, J., Costello, R., Ennser‐Jedenastik, L., ... & Praprotnik, K. (2017). The fulfillment of parties’ election pledges: A comparative study on the impact of power sharing. American Journal of Political Science, 61(3), 527-542.
Tv5 (2025, 16 Ekim). Saadet lideri Mahmut Arıkan’dan YRP lideri Fatih Erbakan’a ziyaret. https://www.tv5.com.tr/saadet-lideri-mahmut-arikandan-yrp-lideri-fatih-erbakana-ziyaret
Yargıtay (2025a). Yeniden Refah Partisi (Yeniden Refah). https://www.yargitaycb.gov.tr/icerik/1481
Yargıtay (2025b). Saadet Partisi (Saadet). https://www.yargitaycb.gov.tr/icerik/1167
Yeniden Refah Partisi (2020, 11 Eylül). Atatürk devrimlerine karşı mısınız?. YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=dBqovby7wVY
Yeniden Refah Partisi (2023a, 28 Mart). Cumhurbaşkanı Erdoğan, genel başkanımız Erbakan’ı ziyaret etti. https://yenidenrefahpartisi.org.tr/page/cumhurbaskani-erdogan-genel-baskanimiz-erbakan-i-ziyaret-etti/2471
Yeniden Refah Partisi (2023b, 24 Haziran). Milletimiz Millî Görüş’ün tek temsilcisi olduğumuzu sandıkta tasdikledi!. https://yenidenrefahpartisi.org.tr/page/milletimiz-milli-gorus-un-tek-temsilcisi-oldugumuzu-sandikta-tasdikledi-/2585
Yeniden Refah (2025). Parti programı. https://yenidenrefahpartisi.org.tr/page/parti-programi/14
Yenişafak (2001, 21 Temmuz). Saadet Partisi kuruldu. https://www.yenisafak.com/gundem/saadet-partisi-kuruldu-649515
Yenişafak (2010, 30 Temmuz). Kurtulmuş: Bu Millî Görüş tarihinde ilk baskın. https://www.yenisafak.com/gundem/kurtulmus-bu-milli-gorus-tarihinde-ilk-baskin-270918
Yenişafak (2023, 18 Nisan). Saadet Partisi Genel Merkezi’ne Kılıçdaroğlu’nun posteri asıldı. https://www.yenisafak.com/gundem/saadet-partisi-genel-merkezine-kilicdaroglunun-posteri-asildi-4524286
YSK (2018). Cumhurbaşkanı seçimi ve 27. dönem milletvekili genel seçimi sonuçları. https://www.ysk.gov.tr/tr/24-haziran-2018-secimleri/77536
YSK (2023). Cumhurbaşkanı seçimi ve 28. dönem milletvekili genel seçimi sonuçları. https://www.ysk.gov.tr/tr/14-mayis-2023-secimleri/82491
Zabun, B., & Yalanız, Y. (2021). Millî Görüş partilerinin eğitim ve kültür programlarının değerlendirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 17(33), 750-778. https://doi.org/10.26466/opus.812741
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
