Ulusal Boyutta Yapılan Çok Kültürlü Fen Eğitimi Çalışmalarının Sistematik Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i1.307Anahtar Kelimeler:
çok kültürlülük- çok kültürlü eğitim- çok kültürlü fen eğitimi- sistematik incelemeÖzet
Bu araştırmada ulusal boyutta çok kültürlü fen eğitimi kapsamındaki çalışmaların çeşitli değişkenler açısından dağılım ve yönelimlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırmada sistematik literatür taraması modeli kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini ulusal boyuttaki çok kültürlü fen eğitimi yayınları içerisinden dahil etme ölçütleri kapsamında seçilen toplam 96 yayın oluşturmaktadır. Bu açıdan araştırmada rastgele olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanan doküman inceleme tablosu kullanılmıştır. Veri analizi yöntemi olarak betimsel istatistik yöntemleri ve içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Betimsel istatistik analizi sonucunda çalışmaların sayıca sınırlı olduğu, çalışmalarda ağırlıklı olarak özel eğitim öğrencileri, fen bilimleri öğretmenleri ve dokümanların kullanıldığını, araştırma modeli ve yöntemi açısından nitel model ve yöntemlerin ağırlıklı olduğu tespit edilmiştir. İçerik analizine yönelik bulgular ve sonuçlar da öğretmen, öğretmen adayları ve öğrencilerin bu konuda olumlu duyuşsal özelliklere sahip olsa da yeterlik olarak uygun düzeyde olmadıklarını, eğitim sistemi, öğretim programı ve materyallerin çok kültürlülük açısından yeterli düzeyde olmadığı, bu konuda fen derslerinde daha çok strateji ve yöntemim etkililiğinin araştırılması gerektiği, bu konuda çeşitli derleme, sistematik inceleme ve kuramsal araştırmaların daha çok yapılması gerektiğini göstermektedir.
Referanslar
Acar Çiftçi, Y. & Gürol, M. (2015). A Conceptual framework regarding the multicultural education competencies of teachers. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(1), 1-14.
Aikenhead, G. S. (1993). Foreword: Multicultural issues and perspectives on science education. Science Education, 77(6), 659–660. https://doi.org/10.1002/sce.3730770608
Akkaya, N. & Şengül, L. (2022). Türkiye’de eğitimde çok kültürlülük çalışmaları üzerine bir araştırma. YENİSEY Uluslararası Dil, Edebiyat ve Eğitim Dergisi, 3(2), 125-147. http://dx.doi.org/10.29228/yenisey.65925
Aktan, M. B. (2024). Çokkültürlü bilim eğitimi: Türkiye’de fen bilimleri öğretimi için bir gereklilik. Millî Eğitim, 53(241), 571-590. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1189910
American Psychological Association. 2002. Guidelines on multicultural education, training, research, practice, and organizational change for psychologists. https://www.apa.org/about/policy/archive
Ash, A., & Wiggan, G. (2018). Race, multiculturalisms and the role of science in teaching diversity: Towards a critical post-modern science pedagogy. Multicultural Education Review, 10(2), 94-120. https://doi.org/10.1080/2005615X.2018.1460894
Atwater, M. M., & Riley, J. P. (1993). Multicultural science education: Perspectives, definitions, and research agenda. Science Education, 77(6), 661-668.
Aydın, H. & Tonbuloğlu, B. (2014). Graduate students perceptions‟ on multicultural
education: a qualitative case study. Eurasian Journal of Educational Research, 57, 29-50. http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2014.57.3
Banks, J. A., & Banks, C. A. M. (Eds.). (2004). Handbook of research on multicultural education (2nd ed.). Jossey-Bass.
Banks, J. A. (2008). An introduction to multicultural education. Pearson.
Banks, J.A. (2013). Çokkültürlü eğitime giriş (H. Aydın Çev.). Anı Yayıncılık.
Bouchard, J. (2017). Learning from difference: comparative accounts of multicultural education. Current Issues in Language Planning, 18(1), 105–112. https://doi.org/10.1080/14664208.2016.1220282
Burnes, T. (2017). Flying faster than the birds and the bees: Toward a sex-positive theory and practice in multicultural education. In R. Gordon, T. Akutsu, J. McDermott, & J. Lalas (Eds.), Challenges associated with cross-cultural and at-risk student engagement (pp. 170–187). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-5225-1894-5.ch009
Çalışkan, İ. (2025). Preservice science teachers' views on comparative multicultural practices: Turkey and United States of America sample. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 513-547. https://dergipark.org.tr/en/pub/yyuefd/issue/94060/1653954
Caymaz, B. (2022). Türkiye’de bilimin doğası öğretimini konu alan ve 2005-2020 yılları arasında yayınlanan tezlerin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 755-786. https://doi.org/10.17679/inuefd.988205
Cırık, İ. (2008). Çok kültürlü eğitim ve yansımaları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(34), 27-40. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7802/102246
Cohen, L., Manion, L. & Morrison, K. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri (E. Dinç ve K. Kıroğlu, Çev. Ed.). Pegem Akademi Yayıncılık (Orijinal eserin basım tarihi 2017).
Dağlı, S., & Altan, E. (2023). Eğitimde çokkültürlülük üzerine yapılan çalışmaların çokkültürlü eğitim politikaları açısından incelenmesi (2010-2020). Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 10(93), 528-541. https://doi.org/10.26450/jshsr.3546
Forawi, S. A. (Ed.). (2020). Science and mathematics education in multicultural contexts: new directions in teaching and learning. Common Ground Research Networks.
Fraenkel, J.R., Wallen, N.E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). The McGraw-Hill Companies, Inc.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Continuum Books.
Gay, G. (2018). Culturally responsive teaching: Theory, research, and practice (3rd ed.). Teachers College Press.
Günay, R., & Aydın, H. (2015). Türkiye’de çokkültürlü eğitim ile ilgili yapılan araştırmalarda eğilim: bir içerik analizi çalışması. Eğitim ve Bilim, 40(178), 1-22. https://doi.org/10.15390/EB.2015.3294
Güner, E. G. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerinin çokkültürlü eğitime yönelik algı ve yeterliliklerinin incelenmesi (Tez No: 809716). [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Huda, M., Saeful, A., Rahim, H., Rosyada, D., Zuhdi, M., & Muttaqin, S. (2024). The implementation of multicultural education in Indonesia: Systematic Literature Review. In Maila D.H. Rahiem (Ed.), Religion, Education, Science and Technology towards a More Inclusive and Sustainable Future (first Publ, pp. 83–89). Taylor & Francis. https://doi.org/10.1201/9781003322054
Kalfa, E., & Yalçınkaya Alkar, Ö. (2019). Üstün yetenekli çocuk ve ergenlerde mükemmelliyetçilik, ruminasyon ve depresyon İlişkisi: Derleme çalışması. Journal of Gifted Education and Creativity, 6(1), 1-13. https://dergipark.org.tr/en/pub/jgedc/issue/45283/537905
Kaya, Y., Söyleme, M. (2014). Öğretmenlerin çokkültürlülük ve çokkültürlü eğitim hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi: (Diyarbakır örneği). Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 128 -148. https://dergipark.org.tr/tr/pub/diclesosbed/issue/61618/920172
Kılıçoğlu, G. (2015). Çokkültürlü eğitim ve öğretim yeterliğine ilişkin teorik bir çözümleme. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama [Journal of Education and Humanities: Theory and Practice], 6(11), 79-102. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eibd/issue/22656/241970
Krugly-Smolska, E. (2013). Twenty-five years of multicultural science education: Looking backward, looking forward. Encounters in Theory and History of Education, 14, 21-31. https://doi.org/10.24908/eoe-ese-rse.v14i0.4522
Kye, H. (2020). Beginning teachers’ knowledge-in-practice of multicultural science education. Journal for Multicultural Education, 14(3-4), 189-207. https://doi.org/10.1108/JME-02-2020-0014
Laosa, L. M. (1974). Formative research and evaluation in application of television media to milingual Multicultural Education. California Journal of Educational Research, 25(5), 302-309.
Le, P.T., & Matias, C.E. (2019) Towards a truer multicultural science education: How whiteness impacts science education. Cultural Studies of Science Education, 14, 15–31. https://doi.org/10.1007/s11422-017-9854-9
Lee, O. (2003). Equity for linguistically and culturally diverse students in science education: A research agenda. Teachers College Record, 105(3), 465-489. https://doi.org/10.1111/1467-9620.00247
Liu, Q., Çolak, F.Z. & Agirdag, O. (2020). Characteristics, issues, and future directions in Chinese multicultural education: A review of selected research 2000–2018. Asia Pacific Education Review, 21(2), 279–294. https://doi.org/10.1007/s12564-020-09624-2
Luft, J. (1998). Multicultural science education: An overview. Journal of Science Teacher Education, 9(2), 103–122.
Mayring, P. (2014). Qualitative content analysis: Theoretical foundation, basic procedures and software solution. Klagenfurt.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An Expanded Sourcebook. Sage.
Nieto, S. (2009). The light in their eyes: Creating multicultural learning communities (10th ed). Teachers College Press.
Özsoy, F. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerinin bilimsel dünya görüşlerinin çokkültürlülük teorileri bağlamında incelenmesi (Tez No: 832480). [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Parkhouse, H., Lu, C. Y., & Massaro, V. R. (2019). Multicultural education professional development: A review of the literature. Review of Educational Research, 89(3), 416-458. https://doi.org/10.3102/0034654319840359
Polat, S. (2009). Öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik kişilik özellikleri. International Online Journal Of Educational Sciences. 1 (1), 154-164.
Rodiyana, R., Maftuh, B., Sapriya, Syaodih, E., Sofyan, D., & Abdullah, K. H. (2024). Mapping literature of multicultural education: A bibliometric review. International Journal of Evaluation and Research in Education, 13(2), 860–868. http://doi.org/10.11591/ijere.v13i2.26613
Salekhova, L., & Grigorieva, K. (2017). Russia country report: Multicultural experience in education. In 11th International Technology, Education and Development Conference (INTED2017) Proceedings (pp. 435–441). IGI Global. https://doi.org/10.21125/inted.2017.0236
Saraç, S., & Gülay Ogelman, H. (2023). Çokkültürlü eğitim için öğretmen yeterlikleri. International Primary Education Research Journal, 7(3), 139-151. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iperj/issue/81132/1206702
Sarıçam, H., Adam Karduz, F. F., Özbey, A., Çelik, Z. (2017). Üstün zekâlı/yetenekli öğrenciler ile normal gelişim gösteren öğrencilerin duygusal zekâ düzeylerinin karşılaştırılması. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(10), 461-485. https://dergipark.org.tr/en/pub/susbid/issue/33362/336715
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/Programlar.aspx
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Fen bilimleri dersi öğretim programı, Türkiye yüzyılı maarif modeli 2024. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/Programlar.aspx
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Fen bilimleri 5. sınıf ders kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://www.eba.gov.tr/
Valencia, A. A. (1969). Bilingual/Bicultural education: A prospective model in multicultural America. TESOL Quarterly, 3(4), 321-332.
Yazıcı, S., Başol, G., & Toprak, G. (2009). Öğretmenlerin çokkültürlü eğitim tutumları: Bir güvenirlik ve geçerlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(37), 229-242. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7801/102240
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, S. (2023). Türkiye'de çokkültürlü eğitim alanında yapılan araştırmalardaki eğilimin belirlenmesi: Bir içerik analizi çalışması. ODÜSOBİAD, 13(2), 2185-2206. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1201353
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
