Türkiye’de Savunma Sanayinde Tedarik Zinciri Yönetiminin Başarısını Etkileyen Kritik Başarı Faktörlerinin SWARA ve DEMATEL Yöntemleriyle Belirlenmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i1.370Anahtar Kelimeler:
Tedarik zinciri yönetimi- , savunma sanayi- çok kriterli karar verme- SWARA- DEMATELÖzet
Bu çalışma sürdürülebilirlik ve yeşil dönüşüm bakış açısıyla savunma sanayi şirketlerinin tedarik zincir yöntemlerindeki başarı faktörlerini ele almaktadır. Literatürde üst yönetim bağlılığı, yeni teknoloji ve süreçlerin benimsenmesi, müşteri gereksinimleri, çalışan katılımı, marka imajı oluşturma, devlet yönetmelikleri ve teşvikleri, çalışan eğitimleri, tersine lojistik yönetimi, sürdürülebilirlik, yeşil bilgi sistemleri, şeffaflık, paydaş baskıları faktörlerinin tedarik zinciri yönetimlerinin başarısını etkilediği ifade edilmektedir. Söz konusu faktörler birçok kriterli karar verme problemi olarak ele alınarak SWARA ve DEMATEL yöntemleriyle analiz edilmiştir. Bu kapsamda tedarik zinciri yönetiminde rol oynayan kritik başarı faktörlerinin belirlenmesi ve aralarındaki ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. SWARA yöntemi ile önem derecesine göre sıralanan bu faktörler arasındaki ilişkiler ise DEMATEL yöntemi uygulanarak ortaya konulmuştur. Kritik başarı faktörleri SWARA yöntemi ile belirlenerek önem derecelerine göre sıralanmıştır. Bu doğrultuda en önemli kriterler yeni teknoloji ve süreçlerin benimsenmesi, üst yönetim bağlılığı, devlet yönetmelikleri ve teşvikleri iken en düşük önem düzeyindeki kriterler şeffaflık ile paydaş baskıları kriterleri olarak belirlenmiştir. Gerçekleştirilen DEMATEL ve SWARA uygulamaları sonucunda en önemli kriter olarak belirlenen yeni teknoloji ve süreçlerin belirlenmesi kriterinin: üst yönetim bağlılığı, devlet yönetmelikleri ve teşvikler, sürdürülebilirlik ve yeşil bilgi sistemleri kriterlerinden etkilendiği tespit edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; savunma sanayi şirketlerinin tedarik zincirlerini tasarlarken dikkat etmesi gereken başlıca faktörler olarak yeni teknoloji ve süreçlerin faaliyetlere entegre edilmesi, üst yönetimin bilinçlenerek işletme amaç ve politikalarına sürdürülebilir faktörleri entegre etmesi, eğitimler ve faaliyetler ile işletmeyi benimseyen nitelikli çalışanları kullanması ve devlet tarafından getirilen yasal düzenlemeler çerçevesinde faaliyetleri yürütmesi şeklinde belirlenmiştir.
Referanslar
Aghdaie, M. H., Zolfani, S. H., & Zavadskas, E. K. (2013). Decision making in machine tool selection: an integrated approach with SWARA and COPRAS-G methods. Engineering economics, 24(1), 5-17.
Agrawal, V., Mohanty, R. P., Agarwal, S., Dixit, J. K., & Agrawal, A. M. (2023). Analyzing critical success factors for sustainable green supply chain management. Environment, development and sustainability, 25(8), 8233-8258.
Albayrak, E., & Erensal, Y. C. (2004). Using analytic hierarchy process (AHP) to improve human performance: An application of multiple criteria decision making problem. Journal of intelligent manufacturing, 15(4), 491-503.
Alimardani, M., Hashemkhani Zolfani, S., Aghdaie, M. H., & Tamošaitienė, J. (2013). A novel hybrid SWARA and VIKOR methodology for supplier selection in an agile environment. Technological and economic development of economy, 19(3), 533-548.
Andalib Ardakani, D., Kiani, M., Saffari Darberazi, A., Zamzam, F., & Mofatehzadeh, E. (2024). An interval type-2 fuzzy AHP approach for success factors of green supply chain management. International Journal of Research in Industrial Engineering, 13(3), 237-256.
Aydın, Y., & Eren, T. (2018). Hava savunma sanayii alt yüklenici seçiminde bulanık mantık altında çok kriterli karar verme ve hedef programlama yöntemlerinin kullanılması. Journal of Aviation, 2(1), 10-30.
Bircan, H. (2020). Çok Kriterli Karar Verme Problemlerinde Kriter Ağırlıklandırma Yöntemleri. Nobel Yayınevi.
Can, Ş., & Arıkan, F. (2014). Bir savunma sanayi firmasinda çok kriterli alt yüklenici seçim problemi ve çözümü. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 29(4).
Çelikbilek, Y., & Özdemir, M. (2018). Çok kriterli karar verme yöntemleri-açıklamalı ve karşılaştırmalı sağlık bilimleri uygulamaları ile. Nobel Akademik Yayıncılık.
Çelikkol, M. (2017). Tedarikçi seçimi problemi: savunma sanayinde bir TOPSIS uygulaması. Multi-criteria Decision Making, 1, 1-12.
Dağdeviren, M., Yavuz, S., & Kılınç, N. (2009). Weapon selection using the AHP and TOPSIS methods under fuzzy environment. Expert systems with applications, 36(4), 8143-8151.
De Medeiros, JF, Ribeiro, JLD ve Cortimiglia, MN (2014). Çevresel olarak sürdürülebilir ürün inovasyonu için başarı faktörleri: sistematik bir literatür incelemesi. Temiz üretim dergisi, 65, 76-86.
Demir, G., & Güvendi, H. B. F. (2024). Seçmeli ders seçiminin DEMATEL-PROMETHEE yöntemleri ile belirlenmesi. The Journal Of Social Sciences, (45), 248-265.
Dos Santos, M., De Araújo Costa, I. P., & Gomes, C. F. S. (2021). Multicriteria decision-making in the selection of warships: a new approach to the AHP method. International Journal of the Analytic Hierarchy Process, 13(1).
Dursun, M., & Karsak, E. E. (2010). A fuzzy MCDM approach for personnel selection. Expert Systems with applications, 37(6), 4324-4330.
Eren, H., Kılıç, A., & Balcı, H. (2015). Savunma sanayii için teknoloji transfer yöntemi seçimi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(4), 305-326.
Fontela, E. J. B. G. R. C. & Gabus, A., (1972). World problems, an invitation to further thought within the framework of DEMATEL. Battelle Geneva Research Center, Geneva, Switzerland, 1(8), 12-14.
Frieske, B., & Stieler, S. (2022). The “semiconductor crisis” as a result of the COVID-19 pandemic and impacts on the automotive industry and its supply chains. World Electric Vehicle Journal, 13(10), 189.
Gheibdoust, H., & Jabbari Zideh, M. (2024). Identification and prioritization of the influential factors of blockchain technology adoption in the United States electricity supply chain. Global Knowledge, Memory and Communication.
Güneri, B., & Deveci, M. (2023). Evaluation of supplier selection in the defense industry using q-rung orthopair fuzzy set based EDAS approach. Expert Systems with Applications, 222, 119846.
Hsu, C. W., & Hu, A. H. (2008). Green supply chain management in the electronic industry. International Journal of Environmental Science & Technology, 5, 205-216.
Jawaad, M., & Zafar, S. (2020). Improving sustainable development and firm performance in emerging economies by implementing green supply chain activities. Sustainable Development, 28(1), 25-38.
Keršuliene, V., Zavadskas, E. K., & Turskis, Z. (2010). Selection of rational dispute resolution method by applying new step‐wise weight assessment ratio analysis (SWARA). Journal of business economics and management, 11(2), 243-258.
Kouchaksaraei, R. H., Zolfani, S. H., & Golabchi, M. (2015). Glasshouse locating based on SWARA-COPRAS approach. International Journal of Strategic Property Management, 19(2), 111-122.
Kurç, Ç., & Neuman, S. G. (2017). Defence industries in the 21st century: a comparative analysis. Defence Studies, 17(3), 219-227.
Kurtay, K. G., Gökmen, Y., Altundaş, A., & Dağıstanlı, H. A. (2021). Savunma sanayii projelerinin çok kriterli karar verme yöntemleriyle önceliklendirilmesi ve karşilaştirilmasi: karma bir model önerisi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 31(1), 1-24.
Lerman, L. V., Benitez, G. B., Müller, J. M., de Sousa, P. R., & Frank, A. G. (2022). Smart green supply chain management: A configurational approach to enhance green performance through digital transformation. Supply Chain Management: An International Journal, 27(7), 147-176.
Mohiuddin, A. K. (2023). Escalation of war and conflicts among the COVID-19 pandemic, natural disasters, and economic crises: A global health concern. American Journal of Biopharmacy and Pharmaceutical Sciences, 3.
Nhu-Mai, T. N., & Duc-Son, H. A. (2021). Application of MCDM methods to qualified personnel selection in distribution science: case of logistics companies. The Journal of Distribution Science, 19(8), 25-35.
Ömürbek, N. (2013). Analitik hiyerarşi süreci ve analitik ağ süreci yöntemlerinde grup karari verilmesi aşamasina ilişkin bir örnek uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 47-70.
Özbek, A. (2017). Çok kriterli karar verme yöntemleri ve Excel ile problem çözümü. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Priyadarshinee, P., Jha, M. K., Raut, R. D., Kharat, M. G., & Kamble, S. S. (2017). To identify the critical success factors for cloud computing adoption by MCDM technique. International Journal of Business Information Systems, 24(4), 469-510.
Rahimi, A., Karimi Govareshki, M. H., & Bararnia, M. (2024). Proposing a model for selecting ınnovative and emerging defence technologies in the defence research centres. Research in Production and Operations Management, 15(3), 1-29.
Sánchez-Lozano, J. M., Serna, J., & Dolón-Payán, A. (2015). Evaluating military training aircrafts through the combination of multi-criteria decision making processes with fuzzy logic. A case study in the Spanish Air Force Academy. Aerospace Science and Technology, 42, 58-65.
Stanujkic, D., Karabasevic, D. Ve Zavadskas, E. K. (2015). A framework for the selection of a packaging design based on the SWARA method. Inzinerine Ekonomika-Engineering Economics, 26(2), 181-187.
Vatandaşın bütçe rehberi. Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (20.04.2025). Erişim Tarihi: 20.04.2025, https://www.sbb.gov.tr/vatandas-butce-rehberi/
Yaralıoğlu, K. (2010). Karar verme teknikleri. Detay Yayıncılık.
Yılmaz, S., Güllü, İ., Susuz, A., & Çınaroğlu, E. (2024). Assessment of service quality in aviation using the CRITIC-supported TOPSIS method: a case study of central airports in Asia. Journal of Aviation, 8(1), 56-65.
Zhang, H., & Huang, Q. (2024). RETRACTED ARTICLE: Innovations in supply chain management for sustainable energy transition: lessons from leading enterprises. Economic Change and Restructuring, 57(3), 111.
Zhang, J., Zhang, X., Liu, W., Ji, M., & Mishra, A. R. (2022). Critical success factors of blockchain technology to implement the sustainable supply chain using an extended decision-making approach. Technological Forecasting and Social Change, 182, 121881.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
