Ana Makale içeriği

Özet

Bu çalışmada, ilkokul düzeyi çocuk kitaplarında yer verilen engellilerin; engel türleri, günlük hayatta karşılaştıkları sorunlar, sorun çözme biçimleri, çocuk kitaplarının içerik özellikleri kapsamında nasıl temsil edildiğini ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Araştırmanın çalışma materyalini, kitapevlerinin ve dijital ortamların taranması sonucu, engelli karakteri yapısında bulunduran, ilkokul düzeyine hitap eden 26 çocuk kitabı oluşturmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesiyle toplanan veriler betimsel analiz tekniğiyle analiz edilmiştir. Seçilen çocuk kitapları uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilen kitap inceleme formu ile ayrıntılı olarak incelenmiştir. Araştırma sonucunda, çocuk kitaplarında en sık rastlanan engel türünün ortopedik yetersizlik ve süreğen hastalık olduğu görülmüştür. Engelli karakterlerin en sık karşılaştıkları sorunlar arasında muhtaç olma, ulaşım ve iletişim sorunları yer almaktadır Engelli karakterlerin içsel motivasyonları ve kendini kabul etmeleri, morallerinin yüksek olması sorunları daha kolay çözmelerini desteklemektedir. Çoğunlukla dilin olumsuz kullanımı, toplum tarafından kabul edilebilecek karakterlere yer verilmesi, engelli karakterlere ait umut duygusu, olumlu aile ilişkileri, olayın mutlu sonlandırılması araştırmanın içerik özellikleriyle ilgili dikkat çeken sonuçlarındandır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Edebiyatı Çocuk Kitapları Engelli Engelli Sorunları

Makale Detayları

Referanslar

    Ayala, E.C. (1999). “Poor little things” and “Brave little souls”: The portroyal of individuals with children’s literatüre. Reading Research and Instruction, 39(1), 103-107. Retrieved from https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19388079909558314
    Can, D., Pekbay, C., Hakverdi Can, M., Kaya, G., Avşar Tuncay, A., & Candan, S. (2017). İlköğretim ders kitaplarında engellilik. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2017(41), 75-89. http://pauegitimdergi.pau.edu.tr/Makaleler/8073785_6.%20makale.pdf sayfasından erişilmiştir.
    Campbell, K. (2006). Selecting children’s books about people with disabilities. Retrieved from http://c.ymcdn.com/sites/www.tnla.org/resource/resmgr/imported/tl561campbell.pf.
    Ekici, M. (2017, Mayıs). Engelli bireyleri konu alan çocuk kitaplarının ilkokul 3.sınıf öğrencilerinde engelli bireylerle ilgili görüşlerine etkisi. 16. Uluslararası Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu’nda sunulmuş bildiri, Lefke Avrupa Üniversitesi, Lefke.
    Ekici, M. (2019). Çocuk kitaplarında engelliler ve sorunlarının incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gaz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
    Ergün, M. (2017). Ders kitaplarında engellilik: Durum analizi. http://www.egitimreformugirisimi.org/wpcontent/uploads/2017/03/SECBIR_EEK_Rapor_DurumAnalizi.pdf sayfasından erişilmiştir.
    Gönen, M., Dursun, A., Topçu Bilir, Z., Tarman, I., & Nur, I. (2015). A Study on the depiction of diability in illustrated storybooks. Revista de cercetare si interventie sociala (50), 275-292. Retrieved from https://www.rcis.ro/en/current-isue/2210-a-study-on-the-depiction-of-disability-in-illustrated-story-books.html.
    Güngörmüş Özkardeş, O. (2013, Kasım). Farklı gelişen çocuklarla ilgili olarak ülkemizde yayınlanmış kitapların incelenmesi. Ⅰ. Türkiye Çocuk ve Medya Kongresi’nde sunulmuş bildiri, İstanbul.
    Karataş, İ., & Güven, B. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin günlük yaşam problemlerini çözebilme becerilerinin belirlenmesi. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 201-217. http://dergipark.gov.tr/erziefd/issue/5999/79996 sayfasından erişilmiştir.
    Kaymaz, Ç. (2017). Özel gereksinimliliği içeren Türkçe ve çeviri resimli çocuk kitaplarının incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
    Kerpiç, A. (2011). Etkinlik tasarım prensipleri çerçevesinde 7. Sınıf matematik ders kitabı etkinliklerinin değerlendirilmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
    Kıran, S. (2008). Okul öncesi dönemi çocuklarına yönelik hazırlanan masal ve öykü kitaplarında geçen iletişim engelleri. (Yüksek lisans tezi) https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
    Milli Eğitim Bakanlığı (2006). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği (MÜLGA). http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/393.pdf sayfasından erişilmiştir.
    Müstakil Sanayici ve İş adamları Derneği (2011). Türkiye’de engelli gerçeği. http://www.musiad.org.tr/download/Yayinlar/Cep%20Kitapları/Türkiye’de%20Engelli%20Gerçeği/Türkiye’de%20Engelli%20Gerçeği.pdf sayfasından erişilmiştir.
    Özgökçeler, S. (2012). Özürlüler dijital uçurumun neresinde? E-Devlet ekseninde bir inceleme. Ⅳ. Sosyal Haklar Ulusal Sempozyumu’nda sunulmuş bildiri, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Muğla. www.sosyalhaklar.net/2012/Bildiriler/Ozgokçeler.pdf sayfasından erişilmiştir.
    Szeremy, Y. (2018). Sağlık temasını içeren Türkçe ve yabancı dillerdeki çocuk kitaplarının incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
    Taub, D. E., & Fanflik, P. L. (2000). The inclusion of disability in introductory sociology textbook. Teaching Sociology, 28 (1), 12-23. http://ctch602s09.blogspot.com/2009/04/inclusion-of-disability-in introductory.html sayfasından erişilmiştir.
    Temur, M. (2018). Çocuk edebiyatında göç ve göçmenlik olgusu. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
    Türkiye İstatistik Kurumu (2010). Engellilerin sorun ve beklentileri araştırması. http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1017 sayfasından erişilmiştir.
    Ünal, A.G. (2011). Türk çocuk edebiyatında engellilik. İstanbul: Evrensel.
    Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2004). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin.

    İNCELENEN KİTAPLARIN LİSTESİ
    1. Elimde Değil, Holly L. Niner (Çeviri: Mine Özyurt Kılıç), 2015
    2. Otizm ve Kardeşim, Quisie Shapiro (Çeviri: Mine Özyurt Kılıç), 2015
    3. Ellerimdeki Kelimeler, Benedicte Gourdon (Çeviri: Özden Tuna), 2011
    4. Kanatsız Arı Mu, Ahmet Şerif İzgören, 2016
    5. Sevgili Öğretmenim, Necati Güngör, 2015
    6. Engelsiz Masallar, Ayşegül Sözen Dağ, 2017
    7. Parmak Uçları, Seran Demiral, 2014
    8. Kimse Size Engel Olamaz!, Sylvie Boutaudou (Çeviri: Gizem Şakar), 2010
    9. Şair Kısakulak, Eva Furnari (Çeviri: Nazlı Gürkaş), 2016
    10. Kanatsız Arı Mu 2/ İlk Uçuş, Ahmet Şerif İzgören, 2017
    11. Kanatsız Arı Mu 3/ Büyük Saldırı, Ahmet Şerif İzgören, 2017
    12. Ö.T.E.K.İ., Pedro Manas (Çeviri: Saliha Nilüfer), 2012
    13. Endişe Ağacı, Marianne Musgrove (Çeviri: Doğanay Banu Pinter), 2015
    14. Petey, Ben Mikaelsen (Çeviri: Aslı Anar), 2014
    15. Farklı, Andreas Steınhöfel (Suzan Geridönmez), 2016
    16. Gökkuşağı Yazı, Sevim Ak, 2016
    17. Tek Başına, Nazmiye Kocakulak-Murat Bayar, 2016
    18. Kardeşim Benim, Cynthia Lord (Çeviri: Nazlı Tancı), 2012
    19. Daralan, Mine Soysal, 2017
    20. Hoşça Kal Lösemi, Merve Özçelik, 2017
    21. Şübidik, Amine Ateş Kabaktepe, 2018
    22. Bay Endişe, Holly L. Niner (Çeviri: Mine Özyurt Kılıç), 2015
    23. Kiraz Ağacı ile Aramızdaki Mesafe, Paola Peretti (Çeviri: Esma Fethiye Güçlü), 2018
    24. Annen ya da Baban Tatile Mi Çıktı? Jean-Philippe Raynaud/ Dr. Michel Vignes (Çeviri: Gizem Şakar), 2013
    25. Rüzgara Bırakılan Dilekler, Lois Sepahban (Çeviri: Ezel Dağlar Ergüden), 2017
    26. Hayatı Sevmeye Devam Et, Jaap Ter Haar (Çeviri: Saliha Nazlı Kaya), 2014.